Wyobraź sobie uczucie, jakby Twoje ręce lub nogi nagle zaczęły drętwieć, mrowić lub palić, bez wyraźnej przyczyny.
Parestezje — bo o nich mowa — potrafią wystraszyć, wywołać niepokój i sprawić, że zaczynasz zastanawiać się, co złego dzieje się z Twoim ciałem.
Czy to chwilowe, czy sygnał poważniejszego problemu?
W tym artykule dowiesz się, skąd biorą się parestezje, kiedy mogą być objawem choroby i jak skutecznie szukać pomocy, by odzyskać spokój i kontrolę nad swoim zdrowiem.
Czym są parestezje?
Parestezje to nieprzyjemne wrażenia na skórze — takie jak mrowienie, drętwienie, swędzenie, pieczenie, uczucie zimna, wbijania igieł czy nawet „przebiegnięcia prądu”.
Termin ten pochodzi z greki i oznacza dosłownie „opaczne czucie”.
W codziennym życiu większość z nas doświadczyła ich choć raz — na przykład po zbyt długim siedzeniu ze skrzyżowanymi nogami albo po uderzeniu się w łokieć.
W takich sytuacjach parestezje są zwykle krótkotrwałe i same ustępują po ustaniu ucisku na nerw.
Najczęściej pojawiają się w kończynach (rękach, dłoniach, nogach, stopach), choć mogą dotyczyć również innych części ciała, na przykład twarzy czy języka.
Warto wiedzieć, że parestezje nie zawsze są niewinne — mogą być sygnałem poważniejszych problemów zdrowotnych.
Co więcej, zmniejszone czucie w miejscu parestezji zwiększa ryzyko nieświadomego zranienia się, oparzenia czy innych urazów.
Dlatego nawracających parestezji nie powinno się bagatelizować.
Klasyfikacja parestezji
Parestezji nie klasyfikuje się jako choroby lub zaburzenia, a raczej jako objaw innego schorzenia.
W Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD-11 parestezje możemy odnaleźć pod kodem MB40.4.
Oznacza to, że przynależy do grupy objawów dotyczących układu nerwowego.
W klasyfikacji zaburzeń psychicznych Amerykańskiego Towarzystwa Psychologicznego DSM-V w ogóle nie występuje kategoria „parestezje”.
Możemy jednak odnaleźć je w tym podręczniku dwukrotnie, jako możliwy objaw innych zaburzeń psychicznych (konkretnie napadów paniki i zaburzenia związanego ze spożywaniem alkoholu).
Objawy parestezji
Doświadczanie parestezji to najczęściej:
- mrowienie,
- drętwienie,
- palenie,
- pieczenie,
- swędzenie,
- zmiana temperatury skóry,
- uczucie wbijających się „szpilek i igieł”,
- wrażenie przebiegającego prądu,
- odczucie wody spływającej po skórze,
- uczucie omdlenia danej części ciała,
- wrażenie robaków pełzających po skórze.
Ile trwają parestezje?
Krótkotrwałe parestezje trwają od kilku sekund do kilku minut.
Jeżeli drętwienie, mrowienie czy pieczenie utrzymują się godzinami, dniami lub powracają regularnie, może to wskazywać na poważniejsze zaburzenie i wymagać diagnozy.
Możliwe przyczyny parestezji
Ponieważ parestezje są objawem wielu różnych stanów medycznych, nie można wyróżnić jednego powodu ich występowania.
Znane są jednak różne możliwe przyczyny pojawienia się parestezji.
Dokładną przyczynę w danym przypadku określa lekarz.
Przyczyny parestezji przejściowych
Najkrótsze parestezje w postaci uczucia „przejścia prądu” można doświadczyć przy uderzeniu w nerw (najczęściej nerw łokciowy).
Szczególnie często zdarza się odczuwanie przejściowych parestezji w wieku podeszłym.
Inna możliwość to ograniczenie docierania impulsów nerwowych poprzez nacisk na nerwy spowodowany przez opieranie się o daną część ciała lub długie pozostawanie w danej pozycji.
Powyższe przejściowe parestezje są w większości przypadków niegroźne i ustępują po zmianie pozycji ciała.
Przejściowe parestezje mogą też występować jako objaw chorób i zaburzeń, takich jak: opryszczka, ospa wietrzna czy półpasiec.
Przyczyny parestezji przewlekłych
Przewlekłe parestezje najczęściej wynikają z zaburzeń funkcjonowania nerwów lub problemów z krążeniem.
Choć same w sobie rzadko zagrażają życiu, mogą być objawem poważnych schorzeń, takich jak udar mózgu czy guzy.
U osób starszych częstą przyczyną jest słabe ukrwienie kończyn, na przykład w wyniku miażdżycy naczyń.
Niedostateczny dopływ krwi i składników odżywczych do tkanek nerwowych sprawia, że sygnały nerwowe nie są prawidłowo przekazywane do mózgu.
Z tego powodu parestezje mogą być również objawem niedoborów witamin (np. witaminy B12), niedożywienia oraz zaburzeń metabolicznych, takich jak cukrzyca, niedoczynność tarczycy czy niedoczynność przytarczyc.
Sporadycznie przyczyną może być także zatrucie metalami ciężkimi, na przykład rtęcią.
Do parestezji prowadzi także ucisk lub podrażnienie nerwów spowodowane stanami zapalnymi – jak w reumatoidalnym zapaleniu stawów, łuszczycowym zapaleniu stawów czy w zespole cieśni nadgarstka.
Częstym źródłem mrowienia i drętwienia są także przewlekłe problemy z szyją i kręgosłupem, gdzie skurcze mięśni mogą uciskać nerwy.
Przyczyny takich skurczów bywają zarówno fizyczne (np. wady postawy), jak i psychiczne (stres, przewlekły lęk).
Inną kategorią są uszkodzenia nerwów, czyli neuropatie.
Mogą one wynikać z urazów (np. odmrożenia), infekcji (np. boreliozy), chorób neurologicznych lub być skutkiem ubocznym leczenia – na przykład po niektórych chemioterapiach (neuropatia obwodowa indukowana chemioterapią).
Parestezje mogą także pojawić się podczas przyjmowania lub odstawiania niektórych leków, jak benzodiazepiny.
U osób po przebytym udarze mózgu lub urazowym uszkodzeniu mózgu (TBI) parestezje mogą wynikać z uszkodzeń ośrodkowego układu nerwowego.
Warto też wiedzieć, że zaburzenia psychiczne – szczególnie o podłożu lękowym – również mogą powodować parestezje.
Najczęściej dochodzi do mrowienia w okolicy ust, dłoni i stóp, zwłaszcza podczas ataku paniki, kiedy układ nerwowy i krążenie są silnie pobudzone.
Więcej o stanach lękowych
Czy stres może powodować mrowienie kończyn?
Tak, stres i zaburzenia lękowe, takie jak ataki paniki, mogą wywoływać parestezje.
Wysoki poziom napięcia nerwowego wpływa na układ nerwowy i krążenie, co może powodować uczucie drętwienia, mrowienia czy pieczenia – zwłaszcza w dłoniach, stopach lub twarzy.
Inne możliwe przyczyny parestezji
- parestezje w ciąży,
- rozpoczęcie przyjmowania lub odstawienie leków przeciwdrgawkowych,
- zaburzenia o podłożu lękowym,
- rozpoczęcie lub odstawienie benzodiazepin,
- niektóre leki na ciśnienie krwi,
- celiakia (nadwrażliwość na gluten),
- odwodnienie,
- zatrucie metalami ciężkimi (na przykład ołowiem),
- półpasiec (ostra wirusowa choroba zakaźna),
- hiperglikemia (wysoki poziom cukru we krwi) lub hipoglikemia (niski poziom cukru we krwi),
- hiperkaliemia (wysoki poziom potasu we krwi),
- hiperwentylacja (zwiększona wentylacja płuc),
- hipokalcemia (niski poziom wapnia we krwi),
- niedoczynność tarczycy,
- dożylne podawanie silnych środków farmaceutycznych działających na ośrodkowy układ nerwowy (szczególnie w zastosowaniach niemedycznych – nadużywanie narkotyków),
- toczeń rumieniowaty (choroba o podłożu immunologicznym),
- borelioza (choroba odkleszczowa),
- niedobór magnezu,
- klimakterium (inaczej: przekwitanie, menopauza),
- migreny,
- stwardnienie rozsiane,
- wylew i zawał,
- guz mózgu,
- wścieklizna,
- niedobór witaminy B5,
- niedobór witaminy B12,
- narażenie na toksyny (np. roślin lub tropikalnych zwierząt),
- wycofanie z niektórych selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny (występują w lekach przeciwdepresyjnych i przeciwlękowych).
Uwaga!
Ta lista nie jest kompletna, a jedynie poglądowa.
Parestezje mogą być objawem wielu różnych stanów chorobowych (w niektórych występują sporadycznie, a w innych częściej).
Diagnoza i leczenie parestezji
Dokładną diagnozę, leczenie i zlecenie na dalsze badania przeprowadza lekarz rodzinny.
W zależności od przyczyny występowania parestezji, możliwe są różne ścieżki badania i leczenia.
Czasem stosowana jest tomografia komputerowa w celu wykluczenia niektórych przyczyn ze strony ośrodkowego układu nerwowego.
Czy parestezja jest wyleczalna?
Zwykle tak, ale wszystko zależy od przyczyny.
Jeśli mrowienie lub drętwienie jest wynikiem chwilowego ucisku nerwu lub chwilowego niedokrwienia, parestezja zwykle ustępuje samoistnie.
W przypadku chorób przewlekłych (np. cukrzycy, stwardnienia rozsianego) leczenie skupia się na kontroli choroby podstawowej i łagodzeniu objawów.
W większości przypadków po wyleczeniu przyczyny parestezji, objaw ustępuje.
Czy parestezja mija sama?
Czasami tak.
Parestezje wywołane chwilowym uciskiem nerwu (np. po zaśnięciu na ręce) zazwyczaj ustępują samoistnie po kilku minutach.
Jeśli jednak objawy pojawiają się często, utrzymują się długo lub towarzyszą im inne niepokojące symptomy, konieczna jest konsultacja lekarska.
Jaki lekarz leczy parestezje?
Najczęściej pierwszym krokiem jest konsultacja z lekarzem rodzinnym, który w razie potrzeby kieruje do neurologa lub innego specjalisty.
W zależności od tego, jakie podejrzewa się przyczyny parestezji, konieczne są wizyty u innych specjalistów (np. diabetologa, psychiatry, endokrynologa itp.).
Formy leczenia parestezji
Leczenie parestezji skupia się przede wszystkim na usunięciu lub kontrolowaniu przyczyny tego objawu — a nie na samym mrowieniu czy drętwieniu.
W zależności od diagnozy lekarz może zalecić leczenie farmakologiczne, na przykład leki przeciwwirusowe (gdy przyczyną jest półpasiec) albo terapię choroby przewlekłej, takiej jak cukrzyca.
W przypadku cukrzycy kluczowe znaczenie ma ścisłe przestrzeganie zaleceń diabetologa — utrzymanie prawidłowego poziomu cukru we krwi, regularna aktywność fizyczna i odpowiednia dieta pomagają ograniczać ryzyko nawrotów parestezji.
Jeśli przyczyną parestezji są zaburzenia psychiczne, takie jak ataki paniki czy przewlekły lęk, leczenie obejmuje głównie psychoterapię oraz – w niektórych przypadkach – farmakoterapię.
Parestezje w przebiegu ataku paniki są wynikiem nadmiernego napięcia układu nerwowego i zaburzeń oddychania (hiperwentylacji), dlatego ważna jest nauka technik relaksacyjnych, pracy z oddechem oraz odpowiednie wsparcie psychologiczne.
Skutecznie prowadzona terapia może pomóc zmniejszyć częstotliwość i nasilenie objawów, a tym samym poprawić jakość życia pacjenta.
Aby złagodzić dokuczliwe doznania, lekarz może również przepisać miejscowe środki znieczulające lub polecić masaże, które poprawiają krążenie, zmniejszają napięcie mięśni i poprawiają ogólne samopoczucie.
Ważne jest jednak, by pamiętać: samo łagodzenie objawów nie wystarczy — konieczne jest leczenie źródła problemu.
Parestezje na tle nerwowym
Jeżeli lekarz stwierdzi, że parestezje są spowodowane zaburzeniami psychicznymi (np. o podłożu lękowym) może skierować pacjenta do psychiatry.
Jeśli diagnoza się potwierdzi, zlecone zostanie indywidualnie dobrane leczenie.
Parestezje na tle nerwowym leczy się tak samo, jak inne zaburzenia ze spektrum zaburzeń lękowych.
Zazwyczaj jest to połączenie trzech elementów:
- psychoterapia (np. w nurcie poznawczo-behawioralnym),
- leczenie farmakologiczne (zazwyczaj leki przeciwlękowe lub przeciwdepresyjne),
- samodzielne działania pacjenta (techniki samopomocowe, takie jak stosowanie ziół na parestezje, zmiana trybu życia na zdrowszy, czy ograniczanie stresu).
Kiedy udać się do lekarza?
Choć każdy od czasu do czasu odczuwa drętwienie i mrowienie (i nie powinniśmy się tym nadmiernie przejmować), to w niektórych przypadkach może być to poważny objaw.
Kiedy należy poradzić się lekarza?
- jeśli nie ma oczywistej przyczyny utrzymującego się lub często powracającego drętwienia i mrowienia, zawrotów głowy lub skurczów mięśni,
- jeśli objawy nasilają się podczas ruchu,
- wystąpił u Ciebie ostatnio uraz pleców, szyi lub głowy,
- masz problemy z chodzeniem lub ogólnie z poruszaniem się,
- utraciłeś przytomność, nawet jeśli tylko na krótki czas,
- parestezji towarzyszy uczucie dezorientacji lub kłopot z jasnym myśleniem,
- pojawiła się bełkotliwa wymowa,
- pojawiły się problemy ze wzrokiem,
- parestezja występuje wraz z uczuciem osłabienia lub silnego bólu.
Jeżeli parestezje (szczególnie wraz z innymi objawami) pojawiły się nagle, są ostre i nie ustępują, lub jeżeli pojawiły się po jakimś urazie – niezwłocznie udaj się do najbliższego szpitalnego oddziału ratunkowego (SOR).
Zapobieganie parestezjom
Ponieważ parestezje mogą mieć bardzo wiele różnych źródeł, trudno jest stworzyć kompletną listę wskazówek, które uchronią przed tym objawem.
Najważniejsze zasady, to:
- stosowanie się do zaleceń lekarza przy chorobach przewlekłych,
- regularne podstawowe badania (np. morfologia krwi, by sprawdzić poziomy wszystkich mikroelementów),
- ochrona ciała przed obrażeniami – zachowanie ostrożności, noszenie odpowiedniego ubrania itp.,
- aktywność fizyczna (szczególnie, jeśli prowadzisz siedzący tryb życia, warto robić sobie częste przerwy i zrobić choć kilka kroków i ćwiczeń),
- ogólna dbałość o zdrowie i stosowanie się do podstawowych zaleceń zdrowego stylu życia.
Podsumowanie
Parestezje to złożone zjawisko, ponieważ istnieje wiele różnych źródeł tego objawu, takich jak cukrzyca, stwardnienie rozsiane, udar mózgu, czy stany lękowe.
Tak naprawdę każde uszkodzenie lub chociaż naruszenie nerwów może wywołać uczucie odrętwienia.
Jak już wiesz, większości z nas zdarza się doświadczyć parestezji na co dzień.
Martwić się warto zacząć dopiero, kiedy objawy są stałe, nawracające i trwają dłużej niż kilka minut.
Skonsultuj się wtedy koniecznie lekarzem.
Umów się na psychoterapię
Źródła
- Paresthesia Information Page. National Institute of Neurological Disorders and Stroke.
- Heitzman, J., & Solak, M. (2007). Zespół odstawienia po lekach antydepresyjnych: problem dla lekarza i pacjenta. Psychiatria Polska, 41(5).
- Międzynarodowa Klasyfikacja Chorób, Jedenasta Rewizja (ICD-11), Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) 2019/2021
- Gianaros, P., & Wager, T. (2015). Brain-Body Pathways Linking Psychological Stress and Physical Health. Current Directions in Psychological Science, 24, 313 – 321. https://doi.org/10.1177/0963721415581476.
- Jassem, O., Kheir, K., Ismail, A., Abou-Abbas, L., Masri, A., Haddad, C., & Nasrallah, K. (2024). Vitamin B12 deficiency and neuropsychiatric symptoms in Lebanon: A cross-sectional study of vegans, vegetarians, and omnivores. PLOS ONE, 19. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0297976.
