Schizofrenia to złożone zaburzenie psychiczne, które budzi wiele pytań, zwłaszcza w kontekście dziedziczenia.
Czy genetyka rzeczywiście wpływa na rozwój schizofrenii?
Kluczowe wnioski
- Schizofrenia nie jest w pełni dziedziczna, ale obecność choroby w rodzinie zwiększa podatność na jej rozwój, środowisko również odgrywa istotną rolę.
- Ryzyko zachorowania zależy od stopnia pokrewieństwa, ale większość osób ze schizofrenią nie ma rodzinnej historii choroby.
- Wczesna interwencja, wsparcie psychiczne i unikanie substancji psychoaktywnych mogą znacznie obniżyć ryzyko i poprawić rokowania.
Fakty na temat schizofrenii
- Nie jest w pełni dziedziczna: Schizofrenia nie jest przekazywana jako proste cechy genetyczne, ale jej występowanie w rodzinie zwiększa podatność na tę chorobę, która może się ujawnić pod wpływem innych czynników.
- Ryzyko w rodzinie: Jeśli schizofrenia wystąpi u krewnych pierwszego stopnia (np. rodzice, rodzeństwo) ryzyko zachorowania wynosi około 10-17%, w porównaniu do 1% w populacji ogólnej.
- Badania nad bliźniakami: U bliźniąt jednojajowych zgodność zachorowań sięga 40-50%, co sugeruje silny wpływ genów, ale nie całkowity. Istotny wpływ ma także środowisko, w którym żyje dana osoba.
Co mówią badania na temat genetyki schizofrenii?
Schizofrenia uznawana jest za chorobę wieloczynnikową, gdzie geny są powiązane z otoczeniem.
Na przykład badania wskazują, że u osób adoptowanych, bez kontaktu z biologiczną rodziną, ryzyko zachorowania jest wyższe, jeśli w rodzinie biologicznej występowała choroba.
Dziedziczy się nie tylko schizofrenię, ale skłonność do zaburzeń psychicznych, takich jak problemy z adaptacją czy cechy osobowościowe.
Rola czynników środowiskowych w ujawnianiu się choroby
Nawet z genetyczną predyspozycją schizofrenia nie musi się rozwinąć.
Model podatności na stres (vulnerability-stress model) wyjaśnia, że choroba ujawnia się, gdy stresory – jak nadużywanie substancji psychoaktywnych, infekcje wirusowe w ciąży czy komplikacje okołoporodowe – przekroczą próg odporności.
Pozytywne czynniki, takie jak wsparcie rodziny czy dobre mechanizmy radzenia sobie ze stresem, mogą chronić przed zachorowaniem.
To pokazuje, jak ważne jest holistyczne podejście do zdrowia psychicznego.
Ryzyko dziedziczenia
Ryzyko zachorowania różni się w zależności od pokrewieństwa:
- Jeśli choruje jedno z rodziców: około 17%.
- Jeśli chorują oboje rodzice: do 46%.
- U bliźniąt dwujajowych: 10-15%.
Ciekawostką jest, że u 80% osób ze schizofrenią nie ma historii choroby w rodzinie, co podkreśla, że genetyka to tylko część układanki.
Teoria neurorozwojowa sugeruje, że zmiany w układzie nerwowym już w życiu płodowym, połączone ze stresem, mogą predysponować do choroby.
Jak radzić sobie z obciążeniem genetycznym?
Jeśli w Twojej rodzinie występuje schizofrenia, nie oznacza to wyroku.
Regularne konsultacje z psychiatrą, unikanie substancji psychoaktywnych i budowanie sieci wsparcia mogą znacząco obniżyć ryzyko.
Pamiętaj, że wczesna interwencja poprawia rokowania – terapia i leczenie farmakologiczne pozwalają wielu osobom prowadzić pełne życie.
Umów się na psychoterapię
Źródła
- Hilker R, Helenius D, Fagerlund B, Skytthe A, Christensen K, Werge TM, Nordentoft M, Glenthøj B. Heritability of Schizophrenia and Schizophrenia Spectrum Based on the Nationwide Danish Twin Register. Biol Psychiatry. 2018 Mar 15;83(6):492-498.
- Yu H, Cheng W, Zhang X, Wang X, Yue W. Integration analysis of methylation quantitative trait loci and GWAS identify three schizophrenia risk variants. Neuropsychopharmacology. 2020 Jun;45(7):1179-1187.
Dowiedz się więcej
- Schizofrenia – objawy, diagnoza, leczenie
- Psycholog dla dorosłych
- Jak wygląda konsultacja psychologiczna?
- Psycholog online – terapia i konsultacje przez internet
- Psycholog a psychoterapeuta
- Dobry psychoterapeuta – jak go znaleźć i rozpoznać?
