Psychoterapia to sformalizowany proces oparty na kontrakcie terapeutycznym, który definiuje cele, metody pracy oraz ramy etyczne współpracy.
Fundamentem bezpieczeństwa pacjenta jest świadoma zgoda oraz rygorystyczne granice zawodowe, które bezwzględnie wykluczają relacje pozaterapeutyczne (towarzyskie, biznesowe czy romantyczne).
Ochronę prywatności zapewnia bezterminowa tajemnica zawodowa, uchylana wyłącznie w sytuacjach bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia.
Gwarancją jakości i etyki pracy jest regularna superwizja specjalisty, która chroni proces przed osobistymi uwikłaniami terapeuty i nadużyciami władzy w relacji.
Jakie kwestie dotyczące procesu terapii musi wyjaśnić psychoterapeuta?
Psychoterapeuta ma obowiązek jasno i transparentnie wyjaśnić Ci wszystko, co dotyczy procesu terapii jeszcze na etapie zawierania kontraktu terapeutycznego (zazwyczaj między pierwszym a trzecim spotkaniem).
Musi omówić cele terapii, metody pracy oraz zasady jej finansowania.
Powinien też przekazać informacje o Twoich prawach jako klienta, o polityce gabinetu, opłatach i – co najważniejsze – o tajemnicy zawodowej oraz jej granicach.
Dzięki temu możesz świadomie wyrazić zgodę na leczenie i uniknąć nierealnych oczekiwań.
Nie pomija też kwestii, skąd będziesz wiedział, że terapia się kończy i w jaki sposób będziecie mierzyć postępy.
Czego nie może zrobić terapeuta wobec pacjenta?
Przede wszystkim nie wolno mu przenosić relacji poza obszar terapii – nie może stać się Twoim przyjacielem, nawiązywać relacji romantycznej ani seksualnej (nawet po zakończeniu terapii).
Zabronione jest inicjowanie jakiegokolwiek dotyku bez Twojej wyraźnej zgody, zaspokajanie własnych potrzeb psychologicznych kosztem Twojej terapii czy próby pozyskania od Ciebie pomocy w sprawach niezwiązanych z procesem.
Terapeuta nie może wydawać ocen moralnych, osądzać Twojego stylu życia, zachowań czy problemów.
Nie wolno mu obwiniać Twojej rodziny, przyjaciół czy partnera – ani zachęcać Cię do tego.
Nie może składać gwarancji ani obietnic (np. „na pewno wyleczę Cię w 10 sesji”).
Niedopuszczalnym wykroczeniem byłoby, gdyby prowadził terapię poza zakresem swoich kompetencji i stosowałby techniki manipulacyjne wobec Ciebie.
Nie może też wykorzystywać Twojej zależności emocjonalnej, materialnej ani w jakikolwiek sposób naruszać Twojej wolności i godności.
Krótko mówiąc: terapeuta nie może robić niczego, co mogłoby Ci zaszkodzić lub służyć jego interesom kosztem Twoich.
Jakich informacji nie może ujawniać terapeuta?
Psychoterapeuta nie ma prawa ujawniać faktu, że jesteś w terapii oraz żadnych informacji uzyskanych podczas sesji – ani rodzinie, ani innym terapeutom, lekarzom, instytucjom czy znajomym.
Tajemnica obowiązuje nawet po Twojej śmierci.
Wyjątki zwolnienia z tajemnicy zawodowej są bardzo ograniczone – tylko w przypadku poważnego zagrożenia życia lub zdrowia (Twojego lub innych osób) i tylko wobec odpowiednich osób lub instytucji.
Jeśli terapia ma być wykorzystywana do celów dydaktycznych (np. nagrania czy case study), wymaga to odrębnej, pisemnej zgody, a dane muszą być zanonimizowane.
Z czego mogą wynikać nieetyczne zachowania terapeuty?
Nieetyczne zachowania najczęściej biorą się z osobistych uwikłań emocjonalnych terapeuty, braku superwizji lub konfliktu interesów (własnych lub instytucjonalnych).
Mogą wynikać też z niedostatecznych kwalifikacji, uprzedzeń (rasowych, religijnych, dotyczących płci, orientacji seksualnej, wieku czy statusu społecznego) lub próby leczenia bez odpowiedniej wiedzy i diagnozy.
Inne możliwe przyczyny to m.in. uzależnianie rodzaju terapii od możliwości finansowych pacjenta.
Czasem to po prostu brak refleksji nad własnymi działaniami, dlatego dobry terapeuta regularnie korzysta z superwizji i dba o własną kondycję psychiczną.
Rozpoznanie tych sygnałów pomaga Ci chronić siebie i podejmować świadome decyzje.
Jakie prawa przysługują terapeucie?
Psychoterapeuta ma prawo odmówić podjęcia terapii, jeśli uzna, że nie jest w stanie prowadzić jej rzetelnie – np. z powodu braku kompetencji, braku obiektywności lub ryzyka szkody dla Ciebie.
Ma też prawo (i obowiązek) dbać o swoją dobrą kondycję psychiczną.
Terapeuta może (i powinien) wymagać przestrzegania kontraktu i kierować się dobrem pacjenta.
Sprawdź naszych specjalistów
Źródła
- Avasthi A, Grover S, Nischal A. Ethical and Legal Issues in Psychotherapy. Indian J Psychiatry. 2022 Mar;64(Suppl 1):S47-S61.
- Hundert EM, Appelbaum PS. Boundaries in psychotherapy: model guidelines. Psychiatry. 1995 Nov;58(4):345-56.
- Jain S, Roberts LW. Ethics in psychotherapy: a focus on professional boundaries and confidentiality practices. Psychiatr Clin North Am. 2009 Jun;32(2):299-314.
Dowiedz się więcej
- Jak pracują i w czym mogą Ci pomóc terapeuci w Pokonaj Lęk?
- Kontrakt terapeutyczny – jak pomaga w terapii?
- Które podejście terapeutyczne będzie dla mnie najlepsze?
- Ile kosztuje dobry terapeuta?
- Czy można chodzić do dwóch terapeutów?
- Jak zacząć rozmowę z psychoterapeutą?
- Kto powinien iść do psychoterapeuty?
