Zastanawiasz się, czy Twoje dziecko potrzebuje wsparcia psychologicznego?
A może ktoś polecił Ci terapię poznawczo-behawioralną (CBT), ale nie do końca wiesz, na czym ona polega?
W tym artykule wyjaśniamy, jak działa CBT u dzieci i młodzieży, kiedy warto z niej korzystać i czego można się po niej spodziewać.
Na czym polega CBT u dzieci i młodzieży?
CBT, czyli terapia poznawczo-behawioralna, to jeden z najlepiej przebadanych i najczęściej stosowanych nurtów terapii – również w pracy z młodszymi pacjentami.
Jej celem jest pomoc dziecku lub nastolatkowi w rozpoznaniu i zmianie trudnych myśli, emocji i zachowań, które utrudniają codzienne funkcjonowanie.
W pracy z dziećmi i młodzieżą CBT opiera się na:
- budowaniu zaufania i poczucia bezpieczeństwa,
- dostosowaniu języka i metod do wieku dziecka,
- angażowaniu rodziców lub opiekunów (w zależności od sytuacji),
- pracy nad konkretnymi trudnościami – krok po kroku, w tempie dopasowanym do dziecka.
Nauka umiejętności na przyszłość
Jednym z najważniejszych elementów terapii poznawczo-behawioralnej dla dzieci i młodzieży jest rozwijanie konkretnych umiejętności, które zostają z nimi na dłużej – także wtedy, gdy terapia się już zakończy.
To coś więcej niż „rozmowa o problemach” – to nauka praktycznych narzędzi, które pomagają lepiej radzić sobie teraz i w przyszłości.
W trakcie terapii dziecko lub nastolatek może nauczyć się m.in.:
- rozpoznawania i nazywania emocji – czyli zrozumienia, co czuje i dlaczego oraz jak to nazwać,
- zarządzania stresem i napięciem – poprzez techniki relaksacyjne i strategie samouspokajania,
- zmiany negatywnych myśli na bardziej wspierające – by nie wpaść w spiralę lęku, złości czy smutku,
- rozwiązywania problemów krok po kroku – zamiast reagowania impulsywnie lub wycofywania się,
- stawiania granic i mówienia „nie” w sposób asertywny,
- radzenia sobie w sytuacjach społecznych – np. nawiązywania relacji, proszenia o pomoc, wyrażania zdania,
- budowania odporności psychicznej – czyli zdolności do podnoszenia się po trudnych doświadczeniach.
To właśnie te umiejętności sprawiają, że CBT to nie tylko leczenie objawów, ale realna inwestycja w przyszłość emocjonalną dziecka.
Dzięki nim młody człowiek może lepiej funkcjonować w szkole, w domu i w relacjach – i z większą pewnością siebie mierzyć się z kolejnymi wyzwaniami.
Bezpłatny test na samoocenę
Jakie trudności można leczyć za pomocą CBT?
Terapia CBT jest skuteczna w pracy z wieloma problemami, z którymi zmagają się dzieci i nastolatki, m.in.:
- lękiem separacyjnym, społecznym, uogólnionym (czyli nadmiernym martwieniem się),
- fobiami (np. lęk przed pająkami, szkołą, ciemnością),
- objawami depresji (brak energii, smutek, wycofanie),
- zaburzeniami obsesyjno-kompulsyjnymi (OCD),
- niską samooceną i trudnościami w relacjach z rówieśnikami,
- problemami z kontrolą złości lub impulsywnością,
- objawami traumy (np. po doświadczeniu przemocy czy wypadku),
- trudnościami adaptacyjnymi (np. po przeprowadzce, zmianie szkoły, rozwodzie rodziców).
Jak wygląda terapia CBT w praktyce?
CBT dzieci i młodzież różni się nieco od terapii dorosłych.
W przypadku dzieci, terapeuta może korzystać z gier, rysunków, opowiadań, bajek terapeutycznych czy zadań domowych w formie zabawy.
Wszystko po to, aby dziecko mogło zrozumieć, co się z nim dzieje – i nauczyć się lepiej sobie z tym radzić.
W terapii dla nastolatków ważne są rozmowy, ćwiczenia i wspólne szukanie rozwiązań – ale wciąż w atmosferze akceptacji i bez oceniania.
Terapeuta uczy nastolatka, jak rozpoznawać myśli, które wywołują stres czy lęk, jak zmieniać je na bardziej wspierające, a także jak zachowywać się inaczej w trudnych sytuacjach.
Rola rodzica w terapii CBT
Szczególnie w przypadku młodszych dzieci rodzice są ważną częścią procesu terapeutycznego.
Uczą się, jak wspierać dziecko w domu, jak reagować na trudne emocje i jak wzmacniać pozytywne zmiany.
W przypadku nastolatków – rola rodzica może być mniejsza, ale nadal jest bardzo istotna (np. w formie konsultacji).
Terapia nie polega na „naprawianiu” dziecka, tylko na wspólnym szukaniu sposobów na poprawę jego codziennego funkcjonowania – w domu, w szkole, w relacjach.
Kiedy warto skorzystać z CBT dla dziecka lub nastolatka?
Jeśli zauważasz, że Twoje dziecko:
- często się martwi lub przeżywa silny lęk,
- unika kontaktu z innymi dziećmi,
- ma trudności w szkole (emocjonalne, nie tylko edukacyjne),
- reaguje silnie na drobne sytuacje,
- często ma zaniżoną samoocenę lub mówi o sobie źle,
- przeżyło trudne wydarzenie i nie może dojść do siebie,
– warto skonsultować się z psychologiem dziecięcym lub psychoterapeutą poznawczo-behawioralnym.
Umów się na psychoterapię
Źródła
- Halder, S., & Mahato, A. K. (2019). Cognitive Behavior Therapy for Children and Adolescents: Challenges and Gaps in Practice. Indian journal of psychological medicine, 41(3), 279–283. https://doi.org/10.4103/IJPSYM.IJPSYM_470_18
- Oud, M., De Winter, L., Vermeulen-Smit, E., Bodden, D., Nauta, M., Stone, L., Van Den Heuvel, M., Taher, R., De Graaf, I., Kendall, T., Engels, R., & Stikkelbroek, Y. (2019). Effectiveness of CBT for children and adolescents with depression: A systematic review and meta-regression analysis. European Psychiatry, 57, 33 – 45. https://doi.org/10.1016/j.eurpsy.2018.12.008.
- Xian-Yu, C., Deng, N., Zhang, J., Li, H., Gao, T., Zhang, C., & Gong, Q. (2022). Cognitive behavioral therapy for children and adolescents with post-traumatic stress disorder: Systematic review and meta-analysis.. Journal of affective disorders. https://doi.org/10.1016/j.jad.2022.04.111.
- Kreuze, L., Pijnenborg, G., Jonge, Y., & Nauta, M. (2018). Cognitive-behavior therapy for children and adolescents with anxiety disorders: A meta-analysis of secondary outcomes.. Journal of anxiety disorders, 60, 43-57 . https://doi.org/10.1016/j.janxdis.2018.10.005.
Dowiedz się więcej
- Zaburzenia zachowania u dzieci
- Problemy nastolatków (i jak pomóc nastolatkowi)
- Jak rozmawiać z nastolatkiem – 7 żelaznych zasad
- Depresja u nastolatków – jak rozpoznać i jak pomóc
- W czym pomaga terapia CBT?
- Terapia poznawczo-behawioralna (CBT): kompleksowy przewodnik
