W leczeniu zaburzeń psychicznych, takich jak depresja czy zaburzenia lękowe, pacjenci najczęściej spotykają się z dwiema głównymi metodami pomocy: terapią poznawczo-behawioralną (CBT) i farmakoterapią.
W artykule wyjaśniamy, na czym dokładnie polega każda z nich, czym się różnią oraz kiedy warto rozważyć jedno lub oba rozwiązania.
Na czym polega terapia poznawczo-behawioralna?
Terapia poznawczo-behawioralna (CBT) skupia się na związku między myślami, emocjami i zachowaniami.
Zakłada, że sposób, w jaki interpretujemy rzeczywistość, wpływa na nasze emocje i decyzje.
Jeśli te schematy są nieadaptacyjne, mogą prowadzić do poważnych problemów psychicznych.
CBT uczy rozpoznawania automatycznych myśli, identyfikowania zniekształceń poznawczych oraz zmiany utrwalonych wzorców zachowań.
Terapeuta pomaga pacjentowi rozwijać nowe sposoby radzenia sobie z trudnymi emocjami i sytuacjami.
Terapia poznawczo-behawioralna kładzie duży nacisk na bieżące problemy, ale w razie potrzeby sięga również do doświadczeń z przeszłości, aby lepiej zrozumieć źródła trudności.
Na czym polega farmakoterapia?
Farmakoterapia polega na stosowaniu leków wpływających na układ nerwowy, w celu złagodzenia objawów psychicznych.
Leki przeciwdepresyjne, przeciwlękowe lub stabilizujące nastrój regulują poziom neuroprzekaźników, takich jak serotonina czy dopamina, co może przywrócić równowagę w funkcjonowaniu mózgu.
Farmakoterapia nie zmienia bezpośrednio wzorców myślenia ani mechanizmów radzenia sobie z emocjami.
Jej głównym celem jest zmniejszenie intensywności objawów, aby pacjent mógł lepiej funkcjonować na co dzień i, w wielu przypadkach, skuteczniej korzystać z terapii psychologicznej.
CBT vs farmakoterapia: co wpływa na przyczynę, a co na objawy?
Terapia poznawczo-behawioralna skupia się na trwałej zmianie sposobu myślenia, odczuwania i działania.
Uczy nowych kompetencji emocjonalnych i poznawczych, co pozwala zmniejszyć ryzyko nawrotu problemów w przyszłości.
Farmakoterapia łagodzi objawy, często bardzo skutecznie i szybko, ale nie eliminuje przyczyn leżących u podstaw trudności psychicznych.
Gdy leczenie farmakologiczne jest stosowane samodzielnie, bez pracy nad schematami poznawczymi, istnieje większe ryzyko nawrotu po odstawieniu leków.
Skuteczność CBT i farmakoterapii
Badania wskazują, że w łagodnej i umiarkowanej depresji oraz zaburzeniach lękowych CBT często jest równie skuteczna jak farmakoterapia, a jej efekty utrzymują się dłużej po zakończeniu leczenia.
W cięższych przypadkach, takich jak głęboka depresja czy poważne zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne, połączenie terapii poznawczo-behawioralnej i farmakoterapii daje najlepsze rezultaty.
Farmakoterapia może być szczególnie pomocna w sytuacjach, gdy objawy są na tyle silne, że uniemożliwiają rozpoczęcie pracy terapeutycznej.
W takich sytuacjach leki pomagają ustabilizować stan pacjenta, aby możliwa była skuteczna terapia psychologiczna.
Bezpłatny test online depresji
Czy terapia poznawczo-behawioralna jest skuteczniejsza niż farmakoterapia?
Trudno wskazać jednoznacznego „zwycięzcę”, bo skuteczność zależy od rodzaju i nasilenia problemu.
Badania pokazują, że na przykład w leczeniu zaburzeń depresyjnych terapia poznawczo-behawioralna jest równie skuteczna jak farmakoterapia, a jej efekty utrzymują się dłużej po zakończeniu leczenia.
W cięższych przypadkach najlepsze rezultaty daje połączenie CBT i leków.
Dlatego wybór metody powinien być dostosowany indywidualnie do sytuacji pacjenta.
Kiedy wybrać terapię, a kiedy farmakoterapię?
CBT jest często pierwszym wyborem w przypadku łagodniejszych zaburzeń emocjonalnych, takich jak depresja o umiarkowanym nasileniu, zaburzenia lękowe, fobia społeczna czy zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne.
Farmakoterapię rozważa się, gdy objawy są bardzo nasilone, gdy stan psychiczny uniemożliwia codzienne funkcjonowanie lub gdy wcześniejsze próby leczenia nie przyniosły efektu.
Połączenie CBT i farmakoterapii jest zalecane w przypadku ciężkiej depresji, zaburzeń psychotycznych, choroby afektywnej dwubiegunowej czy wtedy, gdy istnieje wysokie ryzyko nawrotu choroby.
CBT vs farmakoterapia w praktyce
W praktyce terapia poznawczo-behawioralna wymaga aktywnego zaangażowania pacjenta, regularnych spotkań z terapeutą i pracy własnej między sesjami.
Efekty rozwijają się stopniowo i wymagają czasu, ale są trwałe i wzmacniają samodzielność w radzeniu sobie z trudnościami.
Farmakoterapia, z kolei, działa szybciej na poziomie biologicznym.
Często pozwala na poprawę funkcjonowania w ciągu kilku tygodni, choć znalezienie odpowiedniego leku i dawki może wymagać czasu.
Leki powinny być stosowane pod ścisłą kontrolą lekarza psychiatry i regularnie oceniane pod kątem skuteczności i ewentualnych działań niepożądanych.
Czy trzeba brać leki, żeby iść na psychoterapię?
Nie, nie trzeba brać leków, żeby rozpocząć terapię poznawczo-behawioralną, ani jakąkolwiek inną psychoterapię.
CBT jest samodzielną metodą leczenia, która w wielu przypadkach przynosi bardzo dobre efekty bez konieczności stosowania farmakoterapii.
Leki mogą być zalecane wtedy, gdy objawy są bardzo nasilone i utrudniają lub uniemożliwiają skuteczną pracę terapeutyczną.
Ostateczna decyzja o włączeniu farmakoterapii jest podejmowana indywidualnie, po konsultacji z psychiatrą.
Umów się na psychoterapię
Źródła
- Hofmann, S. G., Sawyer, A. T., Korte, K. J., & Smits, J. A. (2009). Is it Beneficial to Add Pharmacotherapy to Cognitive-Behavioral Therapy when Treating Anxiety Disorders? A Meta-Analytic Review. International journal of cognitive therapy, 2(2), 160–175. https://doi.org/10.1521/ijct.2009.2.2.160
- Cuijpers, P., Miguel, C., Harrer, M., Plessen, C., Ciharova, M., Ebert, D., & Karyotaki, E. (2023). Cognitive behavior therapy vs. control conditions, other psychotherapies, pharmacotherapies and combined treatment for depression: a comprehensive meta‐analysis including 409 trials with 52,702 patients. World Psychiatry, 22. https://doi.org/10.1002/wps.21069.
Dowiedz się więcej
- Leki psychotropowe – fakty i mity dotyczące psychotropów
- Antydepresanty – rodzaje i działanie leków na depresję
- W czym pomaga terapia CBT?
- Terapia poznawczo-behawioralna (CBT): kompleksowy przewodnik
