Syndrom sztokholmski w małżeństwie to zjawisko, które pokazuje, jak ludzki umysł adaptuje się do ekstremalnych warunków, tworząc paradoksalne więzi.
W kontekście relacji partnerskich, zwłaszcza małżeńskich, ofiara przemocy – czy to fizycznej, psychicznej, emocjonalnej, seksualnej czy ekonomicznej – rozwija pozytywne uczucia wobec swojego oprawcy.
Zamiast uciekać, broni go, usprawiedliwia i minimalizuje krzywdę.
To mechanizm przetrwania, zakorzeniony w reakcjach na silny stres i zagrożenie.
W małżeństwie, gdzie więzi są głębokie, syndrom może prowadzić do długoletniego cierpienia w cieniu pozornej miłości.
Kluczowe wnioski
- Ofiara syndromu sztokholmskiego doświadcza pozytywnych uczuć wobec sprawcy, minimalizuje przemoc i pozostaje w relacji z powodu emocjonalnego uzależnienia.
- Skuteczne leczenie wymaga separacji od oprawcy, terapii psychologicznej, wsparcia bliskich i edukacji w zakresie budowania zdrowych relacji.
- Syndrom powstaje w wyniku mechanizmów obronnych, zależności od partnera oraz manipulacji ze strony sprawcy; to wszystko jest dodatkowo wzmacniane przez traumy i niską samoocenę ofiary.
Objawy syndromu w małżeństwie
Objawy syndromu sztokholmskiego w małżeństwie są subtelne i często mylone z lojalnością małżeńską.
Ofiara odczuwa pozytywne emocje wobec sprawcy: sympatię, empatię, a nawet miłość.
Minimalizuje przemoc, tłumacząc ją zewnętrznymi czynnikami – stresem czy dawną traumą.
Niechęć do zmiany sytuacji objawia się unikaniem ucieczki, nieprzyznawaniem się do doświadczania krzywdy i dzieleniem poglądów oprawcy.
W małżeństwie może to oznaczać obronę partnera przed rodziną czy przyjaciółmi, odmowę zgłaszania incydentów na policję lub poczucie winy za „prowokowanie” agresji.
Inne objawy to: utrata poczucia własnej wartości, izolacja od świata zewnętrznego i ambiwalentne emocje: strach miesza się z potrzebą bliskości.
Ofiara może odczuwać wdzięczność za drobne akty życzliwości, jak otrzymanie środków na jedzenie czy uniknięcie gorszej kary, co wzmacnia tę więź.
W efekcie powstaje „efekt huśtawki emocjonalnej”, gdzie kary i nagrody tworzą uzależnienie.
Syndrom może też prowadzić do negacji rzeczywistości, utraty poczucia czasu i trudności w odróżnieniu dobra od zła.
Przyczyny i psychologiczne mechanizmy
Przyczyny syndromu sztokholmskiego w małżeństwie tkwią w mechanizmach obronnych ego, regresji i identyfikacji z agresorem.
Ofiara, całkowicie zależna od małżonka (ekonomicznie, emocjonalnie czy fizycznie), adaptuje się do sytuacji, by uniknąć większego bólu.
Psychologiczne wyjaśnienia wskazują na nieświadome procesy, gdzie bliskość z oprawcą daje iluzoryczne poczucie bezpieczeństwa.
Czynniki ryzyka to realne zagrożenie życia, izolacja i przekonanie o wszechmocy sprawcy.
W małżeństwie sprzyja temu wyuczona bezradność, brak perspektyw i dysonans poznawczy – ofiara czuje, że zbyt wiele zainwestowała w relację, by ją porzucić.
Wiara w „sprawiedliwy świat” prowadzi do samoobwiniania.
A sprawca w tym czasie stosuje dodatkową manipulacje: izolację, wymuszanie przysług, kary i nagrody.
Predyspozycje ofiary, jak niska samoocena czy traumy z dzieciństwa, zwiększają podatność na doświadczenie syndromu.
Syndrom sztokholmski jest traktowany jako podkategoria PTSD.
Bezpłatny test na samoocenęJak radzić sobie z syndromem: leczenie i profilaktyka
Rozpoznanie syndromu wymaga profesjonalnej oceny – objawy takie jak obrona sprawcy czy lęk przed ucieczką wskazują na problem.
Leczenie jest długotrwałe i zaczyna się od separacji od oprawcy, by stworzyć bezpieczną przestrzeń.
Psychoterapia, zwłaszcza psychodynamiczna, pomaga przepracować traumy z dzieciństwa i zrozumieć mechanizmy, które kierowały do tej pory czyimś życiem.
Terapia poznawczo-behawioralna uczy zdrowych strategii radzenia z emocjami, budowania granic i odzyskiwania autonomii.
Wsparcie rodziny i przyjaciół jest kluczowe, podobnie jak terapia rodzinna w przypadkach relacji rodzic-dziecko.
Profilaktyka obejmuje edukację o granicach w relacjach, budowanie wysokiej samooceny i szukanie pomocy przy pierwszych oznakach przemocy.
Syndrom jest uleczalny – z czasem ofiara może odzyskać kontrolę nad życiem, ucząc się tworzenia zdrowych więzi z innymi.
Umów się na psychoterapię
Źródła
- Alshwaiheen N, Saleh D, Alani W. A Case of Post-traumatic Stress Disorder (PTSD) Complicated by Stockholm Syndrome: A Unique Psychiatric Phenomenon in the Context of Intimate Partner Violence. Cureus. 2025 Apr 15;17(4):e82307.
- Bailey R, Dugard J, Smith SF, Porges SW. Appeasement: replacing Stockholm syndrome as a definition of a survival strategy. Eur J Psychotraumatol. 2023;14(1):2161038.
Dowiedz się więcej
- Syndrom sztokholmski – jak się uwolnić
- Syndrom ofiary narcyza – objawy i skutki toksycznej relacji
- Jak sobie poradzić po rozstaniu z toksyczną osobą?
- Jak zachowuje się toksyczna osoba po rozstaniu?
- Po czym poznać toksyczną rodzinę?
- Jak wyjść z toksycznego związku? (7 sposobów)
- Psychoterapia po rozstaniu
- Długoterminowa psychoterapia psychodynamiczna
