Syndrom sztokholmski po rozstaniu jest tematem, który dotyka wielu osób wychodzących z toksycznych związków.
To nie tylko psychologiczny paradoks, ale realne wyzwanie dla zdrowia psychicznego.
Kluczowe wnioski
- Po rozstaniu więź emocjonalna z oprawcą utrzymuje się z powodu nieprzepracowanej traumy, ambiwalentnych uczuć i lęku przed samotnością.
- Skuteczne leczenie syndromu wymaga terapii psychologicznej ukierunkowanej na odbudowę samooceny, przepracowanie traumy i naukę stawiania granic.
- Mechanizmy syndromu opierają się na stresie, izolacji i dysonansie poznawczym, które prowadzą do identyfikacji z oprawcą i utrzymania więzi mimo przemocy.
- Syndrom sztokholmski w relacjach romantycznych polega na emocjonalnym przywiązaniu do osoby krzywdzącej, wynikającym z cykli przemocy i chwil pozornej troski.
Charakterystyka syndromu sztokholmskiego
W kontekście relacji romantycznych syndrom manifestuje się jako więź traumatyczna – silne przywiązanie emocjonalne do osoby krzywdzącej, wynikające z cykli przemocy przeplatanych momentami życzliwości.
Ofiara racjonalizuje zagrożenie, usprawiedliwia oprawcę i wierzy, że tylko przy nim jest bezpieczna.
To nie jest świadomy wybór, lecz podświadoma strategia przetrwania, ukorzeniona w reakcjach „walcz lub uciekaj”.
Objawy syndromu są różnorodne i często sprzeczne z intuicyjnym odruchem ucieczki od krzywdy.
Ofiara może odczuwać empatię wobec oprawcy, usprawiedliwiać jego działania, a nawet odczuwać wrogość wobec osób oferujących pomoc, jak rodzina czy policja.
Inne przejawy to niska samoocena, poczucie bezsilności, izolacja społeczna, utrata poczucia czasu i negacja rzeczywistości.
W relacjach rodzinnych, np. matka-córka, córka może przejmować winę za toksyczne zachowania matki, szukając akceptacji.
W związku romantycznym występują pozytywne uczucia do partnera, usprawiedliwianie przemocy oraz zależność emocjonalna, na przykład gdy żona broni męża przed oskarżeniami o przemoc, wierząc w jego poprawę.
W rodzinie charakterystyczne są: lojalność wobec krzywdziciela, obwinianie siebie oraz odrzucanie pomocy.
Mechanizmy syndromu sztokholmskiego
Przyczyny syndromu tkwią w warunkach ekstremalnego stresu: izolacji od świata, zagrożeniu życia i cyklicznej przemocy z momentami „nagród” (np. przeprosiny, czułość).
To prowadzi do rozchwiania emocjonalnego i wiary, że własny dobrostan zależy wyłącznie od oprawcy.
Ofiara jest także zmuszana do lojalności pod presją, co wzmacnia więź.
Mechanizmy obronne obejmują identyfikację z oprawcą, wyparcie i dysonans poznawczy – mózg unika sprzecznych sygnałów, promując wersję, w której oprawca „nie jest taki zły”.
Po rozstaniu mechanizmy te utrzymują uczucie tęsknoty, bo psychika broni się przed pełną konfrontacją z prawdą o doświadczonej krzywdzie.
Syndrom sztokholmski po rozstaniu – dlaczego trwa?
Po rozstaniu syndrom nie znika automatycznie.
Ofiara doświadcza ambiwalentnych uczuć: tęsknoty za „dobrymi chwilami”, wyrzutów sumienia za odejście i lęku przed samotnością.
To może prowadzić do powrotów, sabotowania nowych związków czy odmowy zeznań w sądzie.
Długotrwała izolacja i trauma tworzą trwałe więzi.
Po rozstaniu kluczowe jest przetworzenie emocji, by uniknąć patologicznej miłości i odzyskać tożsamość.
Leczenie i wsparcie
Leczenie syndromu wymaga profesjonalnej terapii.
Skuteczne metody to terapia poznawczo-behawioralna (CBT), pomagająca zmienić schematy myślenia, psychodynamiczna do przepracowania traumy oraz rodzinna w kontekście relacji z bliskimi.
Celem jest odbudowa samooceny, nauka stawiania granic i radzenia sobie z emocjami.
Farmakoterapia jest dodatkowym wsparciem w przypadku depresji czy lęku.
Jeśli rozpoznajesz u siebie objawy, nie zwlekaj – skontaktuj się z psychologiem.
Umów się na psychoterapię
Źródła
- Dutton DG, Painter S. Emotional attachments in abusive relationships: a test of traumatic bonding theory. Violence Vict. 1993 Summer;8(2):105-20.
- Zurbriggen EL, Gobin RL, Kaehler LA. Trauma, attachment, and intimate relationships. J Trauma Dissociation. 2012;13(2):127-33.
- Van der Watt ASJ, Kidd M, Roos A, Lesch E, Seedat S. Romantic relationship dissolutions are significantly associated with posttraumatic stress symptoms as compared to a DSM-5 Criterion A event: a case-case-control comparison. Eur J Psychotraumatol. 2023;14(2):2238585.
Dowiedz się więcej
- Syndrom sztokholmski – jak się uwolnić
- Objawy syndromu sztokholmskiego w związku
- Jak sobie poradzić po rozstaniu z toksyczną osobą?
- Jak wyjść z toksycznego związku? (7 sposobów)
- Terapia traumy i PTSD online
- Czy traumy z dzieciństwa wpływają na relacje w dorosłym życiu?
