Depresja u nastolatków to poważny problem zdrowotny, który dotyka nawet do 20% młodzieży.
Rozpoznanie pierwszych sygnałów jest kluczowe, by zapobiec poważnym konsekwencjom (jak myśli samobójcze), dlatego rodzice i opiekunowie powinni obserwować zmiany i szukać profesjonalnej pomocy.
Jak wygląda początek depresji u nastolatków?
Początek depresji u nastolatków często rozwija się stopniowo i może być mylony z typowymi zmianami w okresie dojrzewania.
Zazwyczaj zaczyna się od obniżonego nastroju, takiego jak smutek, przygnębienie czy płaczliwość, które utrzymują się przez większość dnia.
Nastolatek traci zainteresowanie aktywnościami, które wcześniej sprawiały mu radość – to tzw. anhedonia, gdzie nic nie cieszy, a wszystko wydaje się bez sensu.
Pojawiają się zmiany w apetycie: brak chęci do jedzenia lub nadmierne objadanie się, zwłaszcza słodyczami, co prowadzi do wahań wagi.
Problemy ze snem to kolejny sygnał – bezsenność, trudności z zasypianiem lub nadmierna senność i ciągłe zmęczenie.
Nastolatek może stać się wycofany społecznie, unikać przyjaciół i rodziny, a także mieć problemy z koncentracją, co odbija się na ocenach w szkole.
Często towarzyszy temu drażliwość, złość lub agresja, zamiast klasycznego smutku.
Jakie są nietypowe objawy depresji u nastolatków?
Zamiast klasycznego smutku, pojawia się nadmierna drażliwość, poirytowanie czy nawet pobudzenie psychoruchowe – nastolatek wydaje się nerwowy, ma nadmiar energii i nie potrafi się skupić.
Często występują objawy somatyczne, czyli fizyczne dolegliwości bez medycznej przyczyny, jak nawracające bóle głowy, brzucha, zaparcia czy omdlenia.
Inne nietypowe znaki to gwałtowne zmiany w zachowaniu: z otwartej osoby w zamkniętą w sobie, lub odwrotnie – nadmierna wesołość maskująca wewnętrzny smutek.
Autoagresja jest alarmująca: samookaleczenia, takie jak cięcie się w ukrytych miejscach, bicie w ścianę czy szczypanie skóry, a także ślady krwi na ubraniach.
Może pojawić się patologicznie wydłużony sen, zwiększony apetyt prowadzący do przyrostu wagi, czy silne reakcje emocjonalne, jak nieadekwatna złość czy deprecjonowanie siebie.
U niektórych nastolatków depresja współwystępuje z lękiem, co potęguje objawy.
Pamiętaj, że depresja u młodzieży nie zawsze wygląda jak u dorosłych – kluczowe jest obserwowanie zmian, które trwają dłużej niż dwa tygodnie.
Bezpłatny test online depresjiPo czym mogę odróżnić bunt od depresji?
Odróżnienie buntu od depresji u nastolatków bywa trudne, bo okres dojrzewania naturalnie niesie labilność emocjonalną, drażliwość i konflikty.
Bunt to zazwyczaj krótkotrwałe reakcje na ograniczenia, jak kłótnie z rodzicami czy eksperymenty z wyglądem, które nie wpływają drastycznie na codzienne życie.
Depresja natomiast jest długotrwała – objawy utrzymują się co najmniej dwa tygodnie i powodują poważne zaburzenia w funkcjonowaniu.
W depresji nastolatek wycofuje się społecznie, traci zainteresowania, ma problemy z koncentracją i ocenami, co nie jest typowe dla zwykłego buntu.
Zamiast przejściowej złości, pojawia się przewlekły smutek, poczucie beznadziejności czy autoagresja.
Bunt może obejmować głośne wyrażanie emocji, jak trzaskanie drzwiami, ale depresja prowadzi do izolacji, anhedonii i negatywnego myślenia o sobie.
Jeśli zmiany są nienormatywne, dziwne i budzą obawy – np. nastolatek unika szkoły, przyjaciół czy hobby – to znak, że to nie tylko dojrzewanie.
Obserwuj, czy objawy wpływają na relacje, naukę i zdrowie; jeśli tak, skonsultuj się ze specjalistą, bo nieleczona depresja zwiększa ryzyko samobójstw i problemów w przyszłości.
Co mówi nastolatek w depresji?
Nastolatek w depresji często wyraża swoje uczucia słowami, które wskazują na głęboki ból i zwątpienie.
Możesz usłyszeć takie frazy jak:
- Życie nie ma sensu
- Jestem beznadziejny/a
- Nie dam sobie rady
- Chciałbym/chciałabym zasnąć i się nie obudzić
- Jestem do niczego
- Nikt mnie nie lubi
- Nie zasługuję na nic dobrego
- Nigdy mi się nic nie uda
- Nie mam siły
- Wszystko mnie boli
- Nie chcę żyć (lub nadmierne zainteresowanie śmiercią w filmach, serialach czy rozmowach)
Czasem nastolatek żartuje o umieraniu, co maskuje prawdziwy ból.
Te słowa wskazują na niskie poczucie własnej wartości, poczucie winy i brak nadziei.
Słuchaj uważnie – takie wypowiedzi to wołanie o pomoc, nawet jeśli wydają się przesadzone.
Nie ignoruj ich; reaguj empatią i skieruj do specjalisty, bo depresja u młodzieży może prowadzić do poważnych konsekwencji.
Kiedy powinnam/powinienem pójść z moim nastolatkiem do psychiatry?
Należy pójść z nastolatkiem do psychiatry, gdy objawy depresji utrzymują się co najmniej dwa tygodnie i wpływają na codzienne funkcjonowanie, jak nauka, relacje czy zdrowie.
Alarmujące sygnały to myśli samobójcze, autoagresja, samookaleczenia czy wypowiedzi o braku sensu życia – wtedy działaj natychmiast, nawet może być potrzebna hospitalizacja.
Jeśli nastolatek wycofuje się społecznie, traci zainteresowania, ma problemy ze snem, apetytem czy koncentracją, lub skarży się na dolegliwości fizyczne bez przyczyny, nie zwlekaj.
Zacznij od psychologa dzieci i młodzieży, który oceni stan i skieruje do psychiatry, jeśli zajdzie potrzeba przepisania leków.
Nie potrzebujesz skierowania do psychiatry dla dziecka.
Osoby z otoczenia, jak nauczyciele, mogą sygnalizować problemy – słuchaj ich.
Jak mam wyciągnąć mojego nastolatka z depresji?
Wyciągnięcie nastolatka z depresji wymaga profesjonalnej pomocy i wsparcia rodziny.
Najpierw umów konsultację u psychologa lub psychiatry – leczenie łączy psychoterapię (np. poznawczo-behawioralną, indywidualną czy rodzinną) z ewentualną farmakoterapią dla umiarkowanych lub ciężkich przypadków.
Jako rodzic, okazuj empatię: rozmawiaj otwarcie o uczuciach, pytaj „Jak mogę ci pomóc?” i daj przestrzeń na emocje bez osądzania.
Zachęcaj do aktywności fizycznej, która poprawia nastrój, i monitoruj stan zdrowia.
Unikaj krytyki czy pouczania – zamiast tego buduj poczucie kontroli, wiarę w przyszłość i bliskie relacje.
Współpracuj ze specjalistami i bądź cierpliwy; wsparcie domowe to klucz, ale nie zastąpi terapii.
Czy chodzenie do szkoły, kiedy mój nastolatek ma depresję, jest dobrym pomysłem?
Chodzenie do szkoły podczas depresji u nastolatka może być wyzwaniem, ale zazwyczaj jest dobrym pomysłem, pod warunkiem dostosowania i wsparcia w placówce.
Depresja często powoduje pogorszenie ocen, unikanie lekcji, problemy z koncentracją czy wycofanie społeczne, co utrudnia funkcjonowanie.
Jednak całkowite zrezygnowanie ze szkoły może pogłębić izolację i poczucie beznadziejności.
Obserwuj objawy: jeśli nastolatek ma trudności z wstaniem z łóżka, brak motywacji czy agresję, skonsultuj z psychologiem lub psychiatrą, by zaplanować działania.
Nauczyciele powinni monitorować zmiany, jak zmęczenie czy anhedonię, i współpracować z rodzicami.
Dostosuj plan do swojego nastolatka: krótsze lekcje, wsparcie emocjonalne czy terapia w szkole.
Kontynuacja edukacji pomaga utrzymać rutynę i relacje.
Priorytetem jest leczenie – jeśli objawy są ciężkie, tymczasowe zwolnienie może być potrzebne, ale z planem powrotu.
Umów się na psychoterapię
Źródła
- Korczak DJ, Westwell-Roper C, Sassi R. Diagnosis and management of depression in adolescents. CMAJ. 2023 May 29;195(21):E739-E746.
- Wahid SS, Ottman K, Hudhud R, Gautam K, Fisher HL, Kieling C, Mondelli V, Kohrt BA. Identifying risk factors and detection strategies for adolescent depression in diverse global settings: A Delphi consensus study. J Affect Disord. 2021 Jan 15;279:66-74.
- Wartberg L, Kriston L, Thomasius R. Depressive Symptoms in Adolescents. Dtsch Arztebl Int. 2018 Aug 20;115(33-34):549-555.
Dowiedz się więcej
- Depresja maskowana u nastolatków
- IIe trwa depresja u nastolatków?
- Jak rozmawiać z nastolatkiem z depresją?
- Bezsenność u nastolatków – leczenie
- Problemy nastolatków (i jak pomóc nastolatkowi)
- Psychoterapia online dla nastolatków
- Jak rozmawiać z nastolatkiem – 7 żelaznych zasad
- Jak wybrać psychoterapeutę? Praktyczny przewodnik krok po kroku
