Depresja to poważna choroba psychiczna, która nie jest zwykłym smutkiem, lecz stanem wymagającym profesjonalnej interwencji.
Często rozwija się stopniowo, z subtelnymi objawami takimi jak okresowy smutek, utrata zainteresowań czy problemy ze snem, które z czasem nasilają się i wpływają na codzienne funkcjonowanie.
Badania wskazują, że wśród pacjentów zgłaszających się do lekarzy rodzinnych z dowolnymi dolegliwościami, 12-25% może cierpieć na nierozpoznaną depresję.
Ważne jest, aby nie bagatelizować symptomów i szukać pomocy u odpowiednich specjalistów.
Kluczowe wnioski
- Psychiatra diagnozuje depresję, przepisuje leki i prowadzi leczenie medyczne, szczególnie przy nasilonych objawach i ryzyku samobójstwa.
- Psycholog i psychoterapeuta wspierają pacjenta w radzeniu sobie z emocjami i negatywnymi wzorcami myślenia poprzez terapię, ale nie przepisują leków.
- Wybór specjalisty zależy od nasilenia objawów, przy początkowo łagodnych problemach lub gdy szukasz pomocy po raz pierwszy, warto zacząć od psychologa, a przy poważnych – od psychiatry.
- Skuteczne leczenie depresji łączy farmakoterapię z psychoterapią, a hospitalizacja jest konieczna przy zagrożeniu samobójstwem.
- Depresja charakteryzuje się długotrwałym obniżeniem nastroju i różnorodnymi objawami fizycznymi i psychicznymi, które wymagają konsultacji specjalistycznej, jeśli utrzymują się co najmniej dwa tygodnie.
- Wsparcie bliskich i zdrowy styl życia wspomagają leczenie depresji.
Objawy i diagnoza depresji
Depresja objawia się głębokim, utrzymującym się smutkiem, który trwa tygodnie lub dłużej, bez widocznej poprawy.
Kluczowe symptomy to: obniżony nastrój, płaczliwość, niechęć do życia, brak energii, trudności z koncentracją, zaburzenia snu (bezsenność lub nadmierna senność), zmiany apetytu, zaniżona samoocena, problemy z logicznym myśleniem, zaburzenia popędu seksualnego, bóle psychosomatyczne oraz – w najcięższych przypadkach – myśli samobójcze lub zamiary samobójcze.
Jeśli objawy utrzymują się co najmniej dwa tygodnie i utrudniają codzienne życie, niezbędna jest konsultacja specjalistyczna.
Diagnoza nie jest prosta – smutek może być naturalną reakcją na stres, konflikty czy problemy życiowe, ale długotrwały stan wymaga oceny przez eksperta.
Lekarz rodzinny często jest pierwszym kontaktem, wykluczając przyczyny somatyczne (np. problemy kardiologiczne czy neurologiczne) i kierując dalej.
Pamiętaj, że depresja jest uleczalna, a nieleczona może prowadzić do poważnych konsekwencji, w tym ryzyka samobójczego.
Bezpłatny test online depresjiRola psychiatry w leczeniu depresji
Psychiatra to lekarz po studiach medycznych i specjalizacji z psychiatrii, uprawniony do diagnozowania, leczenia i zapobiegania zaburzeniom psychicznym.
Jest specjalistą w leczeniu depresji, szczególnie gdy objawy są nasilone i wymagają interwencji medycznej.
Podczas wizyty psychiatra przeprowadza kompleksowy wywiad medyczny i psychiatryczny, może zlecić badania laboratoryjne lub obrazowe (np. EEG), stawia diagnozę na podstawie kryteriów diagnostycznych i omawia opcje leczenia.
Tylko psychiatra może przepisywać leki antydepresyjne, wystawiać zwolnienia lekarskie i kierować na hospitalizację w przypadkach zagrożenia życia, np. przy myślach samobójczych.
Wizyta u psychiatry nie wymaga skierowania, co ułatwia szybki dostęp do pomocy.
Psychiatra monitoruje skutki uboczne leków, dostosowuje dawki i współpracuje z innymi specjalistami dla holistycznego podejścia.
Rola psychologa i psychoterapeuty w leczeniu depresji
Psycholog to absolwent studiów psychologicznych, specjalizujący się w ocenie stanu psychicznego, udzielaniu wsparcia emocjonalnego i prowadzeniu testów diagnostycznych.
Psychoterapeuta prowadzi terapię skupioną na zmianie negatywnych wzorców myślenia i zachowania.
Psycholog nie stawia formalnej diagnozy ani nie przepisuje leków, ale pomaga w radzeniu sobie z problemami życiowymi, stresem i konfliktami poprzez strategie behawioralne.
Podczas sesji tworzy bezpieczną przestrzeń do wyrażania emocji, analizuje przyczyny zaburzeń i uczy pozytywnych zachowań.
Wizyta u psychologa jest idealna na wczesnym etapie, gdy obniżony nastrój nie utrudnia funkcjonowania, lub jako uzupełnienie leczenia psychiatrycznego.
Psychoterapia, np. poznawczo-behawioralna (8-16 sesji), rozwija asertywność, komunikację i samodzielne rozwiązywanie problemów.
Kiedy wybrać psychologa, a kiedy psychiatrę?
Wybór zależy od nasilenia objawów.
Jeśli zły nastrój wynika z codziennych problemów i nie paraliżuje życia, zacznij od psychologa – oceni stan i skieruje dalej, jeśli potrzeba.
Przy poważnych symptomach, jak brak siły do życia, lęk, zaburzenia snu czy myśli samobójcze, udaj się bezpośrednio do psychiatry – nie zwlekaj, bo stan może się pogorszyć.
W przypadkach cyklicznych wahań nastroju (depresja z euforią) może to wskazywać na chorobę afektywną dwubiegunową, co wymaga psychiatrycznej oceny.
Współpraca obu specjalistów jest zalecana: psychiatra zapewnia leczenie medyczne, a psycholog – terapeutyczne wsparcie.
Etapy leczenia to: ocena wstępna (psycholog), diagnoza (psychiatra), stworzenie planu terapii, psychoterapia, farmakoterapia, monitorowanie postępów i utrzymanie remisji.
Metody leczenia depresji
Leczenie jest długotrwałe i dostosowane indywidualnie.
Farmakoterapia, prowadzona przez psychiatrę, obejmuje leki takie jak selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI, np. fluoksetyna, paroksetyna), inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny (SNRI, np. wenlafaksyna), trójpierścieniowe antydepresanty (np. amitryptylina) czy inhibitory monoaminooksydazy.
Skuteczność wynosi 50-70%, a efekty są widoczne po kilku tygodniach.
Leczenie farmakologiczne trwa 9-12 miesięcy.
Leki nie uzależniają i mają minimalne skutki uboczne.
Psychoterapia uzupełnia leki, adresując przyczyny – zmienia myślenie, zachowania i strategie radzenia sobie ze stresem.
Hospitalizacja w oddziale psychiatrycznym jest konieczna przy ryzyku samobójczym.
Połączenie obu metod – psychoterapii i farmakoterapii – przyspiesza powrót do zdrowia.
Sposoby samopomocy i wsparcie bliskich w depresji
Oprócz profesjonalnej pomocy, kluczowy jest zdrowy tryb życia: regularny sen (ok. 8 godzin), aktywność fizyczna (co najmniej 3 razy w tygodniu po 45 minut), bliskie relacje, ograniczenie stresu i drobne przyjemności (np. spacery, muzyka).
Wspierając bliskiego z depresją, bądź wytrwały, nie uszczęśliwiaj na siłę, zachęć do aktywności stopniowo i nie bagatelizuj objawów.
Jeśli bliska osoba mówi o samobójstwie, poinformuj lekarza.
Umów się na psychoterapię
Źródła
- Cuijpers P, Berking M, Andersson G, Quigley L, Kleiboer A, Dobson KS. A meta-analysis of cognitive-behavioural therapy for adult depression, alone and in comparison with other treatments. Can J Psychiatry. 2013 Jul;58(7):376-85.
- Hollon SD, Ponniah K. A review of empirically supported psychological therapies for mood disorders in adults. Depress Anxiety. 2010 Oct;27(10):891-932.
- Kappelmann N, Rein M, Fietz J, Mayberg HS, Craighead WE, Dunlop BW, Nemeroff CB, Keller M, Klein DN, Arnow BA, Husain N, Jarrett RB, Vittengl JR, Menchetti M, Parker G, Barber JP, Bastos AG, Dekker J, Peen J, Keck ME, Kopf-Beck J. Psychotherapy or medication for depression? Using individual symptom meta-analyses to derive a Symptom-Oriented Therapy (SOrT) metric for a personalised psychiatry. BMC Med. 2020 Jun 5;18(1):170.
Dowiedz się więcej
- Psycholog a psychiatra i psychoterapeuta – czym się różnią i do kogo się zgłosić?
- Psycholog a psychoterapeuta
- Jak wygląda wizyta u psychiatry?
- Jak wygląda konsultacja psychologiczna?
- Psycholog online – terapia i konsultacje przez internet
- Czy można uzyskać zwolnienie lekarskie od terapeuty online?
- Obawy dotyczące terapii
