Zaburzenia osobowości są trwałe i wbudowane w osobowość jednostki, co czyni je szczególnie trudnymi do zmiany.
Czym są zaburzenia osobowości?
Jakie są ich rodzaje oraz jakie objawy im towarzyszą?
Czym są zaburzenia osobowości?
Zaburzenia osobowości różnią się od innych rodzajów zaburzeń psychicznych, takich jak depresja czy lęki, ponieważ dotyczą one długotrwałych wzorców myślenia, zachowania i emocji.
Osoby z zaburzeniami osobowości często doświadczają trudności w funkcjonowaniu w różnych aspektach życia, w tym w pracy, szkole i relacjach międzyludzkich.
Zazwyczaj objawy tych zaburzeń pojawiają się w okresie dorastania lub wczesnej dorosłości.
Ważne jest, aby zrozumieć, że osoby z zaburzeniami osobowości nie są „złymi” ludźmi; ich zachowania i myśli są wynikiem trudnych doświadczeń życiowych, często zakorzenionych w ich dzieciństwie.
Rodzaje zaburzeń osobowości
Poniżej możesz zapoznać się z krótkim przewodnikiem po wszystkich rodzajach zaburzeń osobowości według klasyfikacji DSM-V.
Zaburzenie osobowości paranoidalnej (paranoicznej)
Charakteryzuje się chroniczną podejrzliwością oraz brakiem zaufania do innych ludzi.
Osoby z tym zaburzeniem często interpretują działania innych jako wrogie lub złośliwe, nawet jeśli nie ma ku temu dowodów.
- wrażliwość na krytykę,
- skłonność do podejrzeń,
- trudności w nawiązywaniu bliskich relacji,
- koncepcje spiskowe – osoby te mogą wierzyć w spiski przeciwko sobie, co często prowadzi do konfliktów.
Zaburzenie osobowości schizoidalnej
Osoby z tym zaburzeniem są zazwyczaj wycofane, izolują się i preferują samotność.
Nie wykazują chęci nawiązywania relacji społecznych i często wydają się obojętne na emocje innych.
- brak zainteresowania relacjami,
- ograniczone wyrażanie emocji,
- obojętność wobec krytyki,
- skupienie na wewnętrznym świecie
Zaburzenie osobowości schizotypowej
Charakteryzuje się ekscentrycznymi myślami, dziwacznymi zachowaniami oraz trudnościami w nawiązywaniu relacji.
Osoby z tym zaburzeniem często mają nietypowe przekonania i wyczuwają świat w sposób odmienny od innych.
- niecodzienne przekonania – może to obejmować na przykład wiarę w nadprzyrodzone zjawiska lub magiczne myślenie,
- trudności w relacjach interpersonalnych,
- skłonność do odczuwania niepokoju,
- dziwaczne nawyki i zachowania – mogą przejawiać ekscentryczność w wyglądzie lub sposobie mówienia
Zaburzenie osobowości antyspołecznej
Osoby z tym zaburzeniem często łamią normy społeczne i nie respektują praw innych ludzi. Cechuje je brak empatii oraz skłonność do działań impulsywnych.
- kłamstwa i oszustwa – często manipulują innymi, aby osiągnąć własne cele.
- brak empatii,
- impulsywność,
- agresja i przemoc
Zaburzenie osobowości z pogranicza (borderline)
Zaburzenie to charakteryzuje się intensywnymi emocjami, niestabilnymi relacjami oraz problemami z samooceną. Osoby z tym zaburzeniem mogą mieć trudności w kontrolowaniu swoich emocji, co prowadzi do nagłych zmian nastroju.
- skrajne i szybkie zmiany nastroju,
- impulsywne zachowania – takie jak nadużywanie substancji psychoaktywnych, czy hazard,
- trudności w utrzymywaniu relacji – relacje są często intensywne, ale krótkotrwałe.
- skłonność do myśli samobójczych
Zaburzenie osobowości histrionicznej
Osoby z tym zaburzeniem często poszukują uwagi i mają tendencję do dramatyzowania swoich emocji oraz zachowań. Starają się być w centrum uwagi.
- nadmierne emocjonalne wyrażanie siebie,
- skłonność do przyciągania uwagi,
- powierzchowne relacje,
- częsta zmiana wyglądu
Zaburzenie osobowości narcystycznej
Charakteryzuje się poczuciem wyższości, potrzebą podziwu oraz brakiem empatii.
Osoby z tym zaburzeniem oczekują szczególnego traktowania i mają trudności ze zrozumieniem uczuć innych.
- wysokie poczucie własnej wartości – często myślą, że są lepsi od innych i zasługują na specjalne traktowanie,
- skłonność do wykorzystywania innych,
- fantazje o sukcesie i władzy,
- brak empatii
Zaburzenie osobowości unikającej
Osoby z tym zaburzeniem są nadmiernie wrażliwe na ocenę i często unikają interakcji społecznych z obawy przed krytyką. Ich niska samoocena wpływa na relacje z innymi.
- lęk przed krytyką lub odrzuceniem.
- unikanie kontaktów towarzyskich.
- poczucie niskiej wartości.
- przesadna wrażliwość na negatywne oceny.
Zaburzenie osobowości zależnej
Osoby z tym zaburzeniem mają silną potrzebę opieki i lęk przed odrzuceniem, co prowadzi do silnego uzależnienia od innych ludzi.
Często mają trudności w podejmowaniu decyzji bez wsparcia z zewnątrz.
- potrzeba ciągłej aprobaty,
- trudności w podejmowaniu decyzji,
- skłonność do zgadzania się na prośby innych – często rezygnują ze swoich potrzeb, aby zaspokoić oczekiwania innych,
- lęk przed opuszczeniem
Zaburzenie osobowości obsesyjno-kompulsyjnej
Zaburzenie to charakteryzuje się sztywnością, uporczywym myśleniem oraz potrzebą kontrolowania sytuacji.
Osoby z tym zaburzeniem często mają trudności w akceptowaniu zmian i wykazują perfekcjonizm.
- perfekcjonizm
- nadmierne planowanie,
- problemy z delegowaniem zadań,
- skłonność do rutyn
Dowiedz się więcej:
- Cechy osobowości i charakteru
- Choroba psychiczna – rozpoznanie i rodzaje
- Terapia poznawczo-behawioralna (CBT): kompleksowy przewodnik
- Rodzina dysfunkcyjna: czym różni się od zdrowej
