W leczeniu depresji oraz większości zaburzeń lękowych lekami pierwszego wyboru są selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI).
Farmakoterapia nie działa natychmiast, dlatego pierwsza kontrola psychiatryczna odbywa się po 2–4 tygodniach, a pierwszych wyraźnych efektów leczenia oczekuje się zwykle około 4. tygodnia przyjmowania leków.
Po uzyskaniu remisji leczenie farmakologiczne kontynuuje się przez co najmniej 6 miesięcy, ponieważ znacząco zmniejsza to ryzyko nawrotu depresji lub lęków.
Jakie leki są stosowane w leczeniu depresji?
Najczęściej stosowanymi lekarstwami w leczeniu depresji są leki z grupy SSRI.
Do najczęściej przepisywanych leków należą:
- sertralina
- escitalopram
- fluoksetyna
- paroksetyna
- citalopram.
Jeżeli leczenie SSRI okazuje się nieskuteczne lub działania niepożądane są zbyt nasilone, psychiatra może zastosować leki z grupy SNRI (np. wenlafaksynę lub duloksetynę), a w wybranych przypadkach mirtazapinę, bupropion czy leki trójpierścieniowe.
Dobór leków dla depresji zależy od jej obrazu klinicznego, wcześniejszej odpowiedzi na leczenie, współistniejących chorób oraz profilu działań niepożądanych (Cipriani i in. 2018).
Bezpłatny test online depresji„Najczęstszym powodem niepowodzenia leczenia farmakologicznego nie jest źle dobrany lek, lecz zbyt szybkie przerwanie terapii albo oczekiwanie poprawy po kilku dniach stosowania medykamentów. Skuteczne leczenie wymaga czasu, regularnych kontroli i równoległej pracy terapeutycznej. Pacjent powinien opierać się na decyzjach psychiatry podczas stosowania leków.”
~ Natalia Kocur, Psychoterapeutka poznawczo-behawioralna, Clinical Director (Dyrektorka Kliniczna) w Centrum Psychoterapii Pokonaj Lęk
Jakie leki są stosowane w leczeniu lęków?
W większości zaburzeń lękowych – takich jak zaburzenie lękowe uogólnione (GAD), zaburzenie paniczne czy fobia społeczna – lekami pierwszego wyboru są lekarstwa z grupy SSRI (NICE 113).
Choć SSRI klasyfikowane są jako leki przeciwdepresyjne, ich skuteczność w leczeniu zaburzeń lękowych została dobrze udokumentowana.
Najczęściej stosowane leki z grupy SSRI dla lęków to:
- sertralina
- escitalopram
- paroksetyna
- citalopram
- fluoksetyna.
W niektórych przypadkach zaburzeń lękowych psychiatra może krótkotrwale przepisać również benzodiazepiny,
Benzodiazepiny zmniejszają lęk już po kilkudziesięciu minutach, jednak nie są stosowane stale (nie dłużej niż 2-4 tygodnie) – powodem jest szybki rozwój tolerancji oraz ryzyko uzależnienia.
Sprawdź, czy cierpisz na lękiJak psychiatra dobiera dla pacjenta właściwe leki?
Punktem wyjścia dla psychiatry jest ocena dominujących objawów, ich nasilenia, współistniejących chorób, wcześniejszych prób leczenia oraz poziom ryzyka wystąpienia działań niepożądanych.
Przykładowo u osoby z nasilonym bezsennością i utratą apetytu lekarz może wybrać lek o działaniu uspokajającym, natomiast u pacjenta z przewlekłym zmęczeniem i spowolnieniem psychoruchowym preferowane bywają preparaty o bardziej aktywizującym profilu.
Podczas pierwszych tygodni leczenia farmakologicznego konieczna jest kontrola skuteczności oraz działań niepożądanych przez psychiatrę.
Jeżeli po około 4 tygodniach nie obserwuje się poprawy, psychiatra analizuje przyczynę niepowodzenia i podejmuje decyzję o zwiększeniu dawki, zmianie preparatu lub połączeniu farmakoterapii z psychoterapią.
Czy mogę samodzielnie zdecydować o odstawieniu leków?
Nie, samodzielne odstawienie leków przeciwdepresyjnych zwiększa ryzyko wystąpienia objawów odstawiennych oraz nawrotu choroby, leki należy odstawiać stopniowo według planu ustalonego z psychiatrą.
Nagłe przerwanie terapii farmakologicznej może prowadzić do zawrotów głowy, zaburzeń snu, niepokoju, objawów grypopodobnych, drażliwości czy nasilenia lęku lub depresji.
Dawkę leków należy zmniejszać etapowo.
Kiedy pojawiają się pierwsze efekty w stosowaniu leków na depresję i/lub lęki?
Pierwsze zauważalne efekty farmakoterapii pojawiają się zwykle po około 2–4 tygodniach, natomiast pełniejsza odpowiedź rozwija się dopiero po 6–8 tygodniach stosowania odpowiedniej dawki.
W pierwszych dniach leczenia za pomocą leków nie należy oczekiwać ustąpienia depresji lub lęku, ponieważ zmiany neurobiologiczne wymagają czasu.
Jeżeli po 4 tygodniach stosowania nie występuje absolutnie żadna poprawa, wytyczne zalecają ponowną ocenę leczenia, ponieważ utrzymywanie nieskutecznej terapii zwiększa ryzyko jej rozwinięcia do przewlekłego przebiegu choroby.
Kiedy warto skorzystać z pomocy?
Nie należy odkładać konsultacji psychiatrycznej i psychoterapeutycznej w sytuacji, gdy:
- objawy depresji lub lęku utrzymują się co najmniej 2 tygodnie i utrudniają funkcjonowanie w pracy lub w życiu społecznym;
- mimo przyjmowania leków przez 4–6 tygodni nie dochodzi do wyraźnej poprawy;
- występują nawracające napady paniki lub bezsenność utrzymująca się przez kilka tygodni;
- pojawiają się myśli samobójcze, samouszkodzenia albo całkowita utrata zdolności do wykonywania codziennych obowiązków.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Czy leki przeciwdepresyjne uzależniają?
Nie – SSRI i SNRI nie powodują uzależnienia, choć ich nagłe odstawienie może wywołać objawy odstawienne (NICE 222).
Czy alkohol osłabia działanie leków przeciwdepresyjnych?
Tak – alkohol zwiększa ryzyko działań niepożądanych i może pogarszać skuteczność leczenia.
Czy po pierwszym leku zawsze następuje poprawa?
Nie – część pacjentów wymaga zmiany preparatu lub dawki.
Czy psychoterapia jest potrzebna, jeśli leki działają?
Tak – psychoterapia zmniejsza ryzyko nawrotów, ponieważ uczy trwałej zmiany sposobu myślenia i zachowania.
Czy leki przeciwdepresyjne można stosować w ciąży?
Decyzję zawsze podejmuje psychiatra wspólnie z ginekologiem.
Przewodnik po lękach i depresji
- Terapia zaburzeń lękowych w Pokonaj Lęk
- Terapia depresji w Pokonaj Lęk
- Objawy depresji lękowej
- Fizyczne objawy depresji i nerwicy
- ADHD a depresja i lęki
- Nerwica depresyjna – objawy, przyczyny i sposoby leczenia
Źródła
- Cipriani A, Furukawa TA, Salanti G, Chaimani A, Atkinson LZ, Ogawa Y, Leucht S, Ruhe HG, Turner EH, Higgins JPT, Egger M, Takeshima N, Hayasaka Y, Imai H, Shinohara K, Tajika A, Ioannidis JPA, Geddes JR. Comparative efficacy and acceptability of 21 antidepressant drugs for the acute treatment of adults with major depressive disorder: a systematic review and network meta-analysis. Lancet. 2018 Apr 7;391(10128):1357-1366.
- Depression in adults: treatment and management. London: National Institute for Health and Care Excellence (NICE); 2022 Jun 29. (NICE Guideline, No. 222.)
- Generalised anxiety disorder and panic disorder in adults: management. London: National Institute for Health and Care Excellence (NICE); 2019 Jul. (NICE Clinical Guidelines, No. 113.)
