Stany lękowe prowadzą do pogorszenia samopoczucia, trwałych zmian w funkcjonowaniu psychicznym, zdrowiu fizycznym i codziennym życiu.
Im dłużej utrzymuje się nieleczony lęk, tym większe ryzyko rozwoju pełnoobjawowych zaburzeń lękowych, depresji, przewlekłego stresu oraz wycofania społecznego.
Psychoterapia poznawczo-behawioralna (CBT) skutecznie zmniejsza nasilenie objawów stanów lękowych już w trakcie 12–16 sesji, a efekty utrzymują się po zakończeniu leczenia (Carpenter i in. 2018).
Do czego prowadzą stany lękowe?
Stany lękowe stopniowo zmieniają sposób działania mózgu – organizm zaczyna traktować neutralne sytuacje jako zagrożenie, a układ nerwowy pozostaje w stanie ciągłej gotowości, w efekcie nasilają się katastroficzne myśli, unikanie i nadmierna kontrola otoczenia.
Jeżeli nieadaptacyjne zachowania stanów lękowych utrzymują się przez miesiące, znacząco wzrasta ryzyko rozwoju innych zaburzeń lękowych, przewlekłego stresu czy depresji (Hofmann, Smits 2008).
Dodatkowo osoba ze stanami lękowymi przestaje podejmować aktywności, które wcześniej były dla niej naturalne – ogranicza kontakty społeczne, rezygnuje z wyjazdów czy rozwoju zawodowego.
„W zaburzeniach lękowych dochodzi do podporządkowywania całego życia temu zaburzeniu. Pacjent nie podejmuje już decyzji zgodnie ze swoimi wartościami, jest całkowicie skupiony na obniżeniu napięcia. I dopiero po czasie zauważa, jak bardzo pogorszyła się jego jakość życia.”
~ Natalia Kocur, Psychoterapeutka poznawczo-behawioralna, Clinical Director (Dyrektorka Kliniczna) i założycielka Centrum Psychoterapii Pokonaj Lęk
Czy stany lękowe wpływają na zdrowie fizyczne?
Tak, długotrwale aktywowany układ współczulny w stanach lękowych powoduje utrzymywanie podwyższonego poziomu kortyzolu i adrenaliny, w konsekwencji pojawiają się kołatanie serca, napięcie mięśni, bóle głowy, problemy żołądkowo-jelitowe, zaburzenia snu oraz przewlekłe zmęczenie.
Nie oznacza to, że lęk uszkadza fizycznie, ale zwiększa obciążenie organizmu, pogarsza regenerację i powoduje cierpienie.
Osoby z nieleczonymi zaburzeniami lękowymi często korzystają z pomocy lekarzy różnych specjalności, aby znaleźć przyczynę swoich dolegliwości, wyniki badań pozostają jednak prawidłowe i nawet przez kilka miesięcy lub lat pacjent nie skupia się na prawdziwym źródle bóli, czyli psychice.
Terapia zmniejsza zarówno nasilenie objawów lęku, jak i towarzyszących im dolegliwości fizycznych, ponieważ eliminuje źródło przewlekłej aktywacji układu stresowego, pierwsze efekty pojawiają się po ok. 12 tygodniach.
Sprawdź, czy cierpisz na lękiJak stany lękowe wpływają na codzienne życie?
Największym kosztem nieleczonych stanów lękowych w życiu codziennym jest utrata sprawczości – osoba zaczyna podporządkowywać decyzje lękowi: unika spotkań, prowadzenia samochodu, podróży, wystąpień publicznych czy nowych obowiązków zawodowych, a to wszystko utrwala zaburzenie.
Psychoterapia poznawczo-behawioralna w stanach lękowych odwraca proces poprzez stopniową ekspozycję na sytuacje wywołujące lęk oraz zmianę sposobu interpretowania zagrożeń.
Jak diagnozuje się stany lękowe?
Psycholog lub psychiatra przeprowadza szczegółowy wywiad kliniczny, ocenia czas trwania objawów, ich nasilenie oraz wpływ na funkcjonowanie, wykorzystuje standaryzowane kwestionariusze – to wszystko pozwala zdiagnozować stany lękowe.
Sama diagnoza stanów lękowych zwykle wymaga 2–3 konsultacji, dzięki niej można rozpocząć ukierunkowane leczenie i szybciej osiągnąć poprawę.
Jak leczy się stany lękowe?
Leczeniem pierwszego wyboru w większości zaburzeń lękowych jest psychoterapia poznawczo-behawioralna.
Jeżeli objawy są bardzo nasilone lub współwystępuje depresja, psychiatra równolegle wdraża farmakoterapię, bo leki zmniejszają nasilenie objawów, natomiast psychoterapia zmienia mechanizmy, które utrzymują zaburzenie (Hofmann i in. 2009).
Kiedy warto skorzystać z pomocy?
Terapię należy rozpocząć, gdy:
- lęk utrzymuje się przez kilka tygodni
- następuje pogorszenie jakości snu
- występuje ograniczanie efektywności w pracy lub dochodzi do rezygnacji z relacji społecznych.
Jeżeli od 2-3 miesięcy podporządkowujesz codzienne decyzje lękowi, samodzielne strategie przestały działać, a objawy wracają mimo prób radzenia sobie, dalsze odkładanie terapii prowadzi do utrwalania problemu i wydłuża późniejszy proces leczenia.
Sprawdź naszych specjalistów od zaburzeń lękowych
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Czy stany lękowe mogą ustąpić samoistnie?
Nie, utrwalone zaburzenia lękowe wymagają leczenia psychoterapeutycznego.
Po ilu sesjach terapii widać pierwsze efekty?
U wielu pacjentów pierwszą poprawę obserwuje się po ok. 8 sesjach.
Czy stany lękowe prowadzą do depresji?
Tak, przewlekły lęk zwiększa ryzyko rozwoju depresji (oraz innych zaburzeń psychicznych) i pogarsza jakość życia.
Czy leki usuwają przyczynę lęku?
Nie, farmakoterapia zmniejsza objawy, ale to psychoterapia zmienia mechanizmy podtrzymujące zaburzenie i doprowadza do jego całkowitego wyleczenia.
Czy unikanie sytuacji pomaga w stanach lękowych?
Nie, unikanie krótkoterminowo obniża napięcie, ale długoterminowo utrwala zaburzenie lękowe poprzez wzmacnianie przekonania o występującym zagrożeniu.
Przewodnik po stanach lękowych
- Terapia zaburzeń lękowych w Pokonaj Lęk
- Stany lękowe: objawy, przyczyny i leczenie
- Kto leczy stany lękowe – psycholog czy psychiatra?
- Stany lękowe po śmierci bliskiej osoby
- Jak pomóc osobie, która ma stany lękowe?
- Domowe sposoby na stany lękowe
Źródła
- Carpenter JK, Andrews LA, Witcraft SM, Powers MB, Smits JAJ, Hofmann SG. Cognitive behavioral therapy for anxiety and related disorders: A meta-analysis of randomized placebo-controlled trials. Depress Anxiety. 2018 Jun;35(6):502-514.
- Hofmann SG, Sawyer AT, Korte KJ, Smits JA. Is it Beneficial to Add Pharmacotherapy to Cognitive-Behavioral Therapy when Treating Anxiety Disorders? A Meta-Analytic Review. Int J Cogn Ther. 2009 Jan 1;2(2):160-175.
- Hofmann SG, Smits JA. Cognitive-behavioral therapy for adult anxiety disorders: a meta-analysis of randomized placebo-controlled trials. J Clin Psychiatry. 2008 Apr;69(4):621-32.
