Jeśli zmagasz się z problemami psychicznymi, takimi jak lęk, depresja czy zaburzenia nastroju, na pewno zastanawiasz się, do kogo się udać.
Psychiatra i psychoterapeuta to dwa kluczowe zawody w dziedzinie zdrowia psychicznego, ale ich role, metody pracy i kompetencje znacząco się różnią.
Od czego zależy wybór specjalisty?
Jak mogą ci pomóc?
Jakie wykształcenie ma psychiatra, a jakie terapeuta?
Psychiatra to lekarz, który ukończył sześcioletnie studia medyczne na kierunku lekarskim, a następnie odbył kilkuletnią specjalizację z psychiatrii.
To oznacza, że ma pełne wykształcenie medyczne, w tym wiedzę o anatomii, fizjologii i farmakologii, co pozwala mu na holistyczne spojrzenie na zaburzenia psychiczne jako na problemy zarówno biologiczne, jak i emocjonalne.
Często psychiatrzy specjalizują się dalej, np. w psychiatrii dziecięcej czy leczeniu uzależnień, co wymaga dodatkowych lat praktyki i egzaminów certyfikacyjnych.
Z kolei psychoterapeuta to absolwent pięcioletnich studiów magisterskich na kierunku psychologia (w Polsce niekoniecznie), podczas których wybiera specjalizację, taką jak psychologia kliniczna czy społeczna.
Następnie przechodzi specjalistyczne szkolenie (trwające 4 lata) w wybranym przez siebie nurcie.
Edukacja terapeuty skupia się na zrozumieniu ludzkiego zachowania, procesów poznawczych, emocji i relacji społecznych, z naciskiem na metody badawcze i naukowe.
Terapeuta nie ma wykształcenia medycznego.
Test: Jaki nurt terapii wybrać?Jakie uprawnienia posiada psychiatra, a jakie psychoterapeuta?
Psychiatra, jako lekarz, ma szerokie kompetencje medyczne: może stawiać diagnozy medyczne zaburzeń psychicznych na podstawie klasyfikacji jak ICD-10, przepisywać leki (np. antydepresanty, leki przeciwlękowe czy stabilizatory nastroju), wystawiać zwolnienia lekarskie, skierowania do szpitala psychiatrycznego czy na oddziały odwykowe.
Te uprawnienia pozwalają na interwencję w sytuacjach kryzysowych (myśli samobójcze, halucynacje).
Psychiatra może też prowadzić psychoterapię, jeśli ukończył dodatkowe szkolenie.
Psychoterapeuta z kolei ma uprawnienia skupione na wsparciu niemedycznym: może przeprowadzać diagnozę psychologiczną za pomocą testów jeśli jest psychologiem (np. na inteligencję, osobowość czy funkcje poznawcze), wydawać opinie, udzielać porad terapeutycznych, prowadzić proces terapeutyczny i psychoedukację, dokonywać interwencji kryzysowej.
Nie może jednak przepisywać leków ani wystawiać zwolnień – jego rola to bardziej analiza behawioralna i emocjonalna.
Skąd mam wiedzieć, jakiego specjalistę wybrać?
W wyborze specjalisty od zdrowia psychicznego najważniejsza jest ocena nasilenia problemów: jeśli objawy są ciężkie i uniemożliwiają codzienne funkcjonowanie – np. utrata kontaktu z rzeczywistością, ataki paniki, bezsenność, agresja czy myśli samobójcze – zacznij od psychiatry.
Oceni, czy potrzebne są leki, by ustabilizować stan.
Jeśli natomiast zmagasz się z „lżejszymi”, uporczywymi kwestiami, takimi jak stres, problemy relacyjne, niskie poczucie własnej wartości, trauma czy wypalenie zawodowe, psycholog lub psychoterapeuta może być lepszym wyborem.
Pamiętaj, że nie ma sztywnej reguły w wyborze specjalisty – dodatkowo każdy z nich pokieruje właściwie Twoimi dalszymi krokami.
Jakimi metodami pracuje psychiatra, a jakimi terapeuta?
Psychiatra głównie stosuje farmakoterapię: dobiera leki na podstawie diagnozy, monitoruje ich działanie i dostosowuje dawki, by złagodzić objawy biologiczne, jak zaburzenia chemii mózgu.
Może też oferować wsparcie, wyjaśniać mechanizmy zaburzeń i prowadzić krótkie konsultacje, a jeśli ma szkolenie, włącza elementy psychoterapii.
Terapeuta pracuje metodami niemedycznymi: prowadzi konsultacje psychologiczne, psychoedukację (np. uczy radzenia sobie ze stresem), interwencje kryzysowe (np. po traumie) i testy diagnostyczne.
Skupia się na analizie zachowań, emocji i relacji, pomagając zrozumieć źródła problemów.
Wykorzystuje metody i narzędzia nurtu, w którym się specjalizuje, aby przepracować z pacjentem głębsze problemy psychiczne.
U którego specjalisty mogę przejść diagnozę?
Diagnoza to podstawa skutecznej pomocy w zaburzeniach psychicznych, jak lęk paniczny czy depresja.
Psychiatra może przeprowadzić pełną diagnozę medyczną: na podstawie wywiadu, obserwacji i kryteriów diagnostycznych (np. ICD-10) stwierdza dane zaburzenie (np. chorobę afektywną dwubiegunową czy schizofrenię).
Ta podstawa pozwala mu na właściwe dobranie leków.
Terapeuta oferuje diagnozę psychologiczną: za pomocą testów mierzy inteligencję, osobowość, funkcje poznawcze czy spektrum autyzmu lub ADHD.
To diagnoza funkcjonalna, czyli opisująca to jak funkcjonujesz, ale nie medyczna – nie stwierdza chorób wymagających leków.
Jeśli potrzebujesz formalnej diagnozy medycznej, potrzebujesz opinii psychologicznej od terapeuty i jej potwierdzenia od psychiatry.
Czy psychiatra może mnie skierować do terapeuty?
Tak, psychiatra często kieruje pacjentów do psychologa lub psychoterapeuty.
Jeśli po diagnozie i stabilizacji lekami (np. w depresji) psychiatra uzna, że potrzebne jest głębsze wsparcie emocjonalne, zasugeruje terapię.
Podobnie działa to w drugą stronę: psycholog, widząc potrzebę leków, skieruje Cię do psychiatry.
Ta współpraca zapewnia kompleksową pomoc – leki stabilizują, a terapia pomaga zmieniać nawyki.
Umów się na psychoterapię
Źródła
- Chaimowitz G, Weerasekera P, Ravitz P. Psychotherapy in Psychiatry. Can J Psychiatry. 2021 Nov;66(11):999-1004.
- Kamenov K, Twomey C, Cabello M, Prina AM, Ayuso-Mateos JL. The efficacy of psychotherapy, pharmacotherapy and their combination on functioning and quality of life in depression: a meta-analysis. Psychol Med. 2017 Feb;47(3):414-425.
- Ravitz P. Contemporary Psychiatry, Psychoanalysis, and Psychotherapy. Can J Psychiatry. 2017 May;62(5):304-307.
Dowiedz się więcej
- Z jakimi objawami iść do psychiatry?
- Jak wygląda wizyta u psychiatry?
- Zwolnienie lekarskie od psychiatry online
- Najlepszy psychoterapeuta online
- Ile kosztuje dobry terapeuta?
- Jak wybrać psychoterapeutę? Praktyczny przewodnik krok po kroku
- Po czym poznać złego terapeutę
