Śmierć bliskiej osoby to jedno z najbardziej traumatycznych doświadczeń w życiu człowieka, które może prowadzić do głębokich zmian w funkcjonowaniu psychicznym i fizycznym.

Wśród licznych objawów żałoby bezsenność zajmuje szczególne miejsce, jako symptom, który nie tylko pogłębia cierpienie emocjonalne, ale także wpływa na ogólną regenerację organizmu.

Bezsenność w trakcie żałoby

Żałoba po stracie bliskiej osoby często wiąże się z zaburzeniami snu, co jest reakcją na ogromny stres związany z tym wydarzeniem.

Sen jest kluczowy dla zdrowia fizycznego i psychicznego – pomaga w przetwarzaniu emocji, regeneracji organizmu i przywracaniu równowagi.

Brak snu może prowadzić do chronicznego zmęczenia, co dodatkowo komplikuje żałobę.

Dla około 7-10% osób żałoba staje się doświadczeniem niezwykle trudnym, a nawet traumatycznym, gdy zaburzenia snu odgrywają centralną rolę.

Ponadto, żałoba manifestuje się w ciele poprzez połączenie psychiki i somatyki.

Długotrwałe napięcie może powodować sztywność mięśni, skurcze i ociężałość, co dodatkowo wpływa na jakość snu.

Objawy fizyczne i psychiczne związane z bezsennością

Bezsenność po śmierci bliskiej osoby nie jest izolowanym problemem – często towarzyszą jej inne objawy fizyczne, takie jak ból głowy, uczucie ucisku w gardle, trudności z oddychaniem, mdłości, pocenie się, przyspieszona akcja serca czy suchość w ustach.

Żałoba „odzywa się” w ciele, powodując problemy z zasypianiem, częste pobudki, koszmary lub nadmierną senność.

Te symptomy mogą prowadzić do spadku odporności lub/i libido, zaburzeń hormonalnych czy problemów żołądkowo-jelitowych.

Psychologicznie bezsenność nasila poczucie samotności, winy i gniewu.

W przypadkach, gdy żałoba przechodzi w depresję, objawy stają się bardziej intensywne: chroniczne zmęczenie, utrata zainteresowań, zmiany apetytu i wagi, problemy z koncentracją.

Sny o zmarłym mogą być częste, co zakłóca odpoczynek i pogłębia emocjonalny ból.

Bezpłatny test online depresji

Etapy żałoby i ich wpływ na sen

Proces żałoby nie jest liniowy, ale można wyróżnić pewne etapy, które wpływają na sen.

Początkowo pojawia się szok: reakcje jak płacz, krzyk, nieruchomość czy cisza, połączone z emocjami takimi jak smutek, gniew i rozpacz.

W tym okresie bezsenność może wynikać z niedowierzania i poczucia nierealności.

Następnie następuje etap dezorganizacji: po kilku tygodniach emocje mogą się nasilać, prowadząc do apatii, wycofania społecznego i ryzyka depresji.

Tutaj zaburzenia snu stają się bardziej widoczne – sny o zmarłym, trudności ze zasypianiem wpływają na codzienne funkcjonowanie.

Apatia przerywana jest chwilami aktywności, a wspomnienia zmarłego stopniowo stają się mniej bolesne.

Ostatecznie dąży się do reorganizacji: znalezienia nowej roli dla zmarłego w pamięci rodziny, pogodzenia się z nieobecnością i ustalenia nowych celów życiowych.

Jeśli żałoba trwa dłużej niż 6 miesięcy z intensywnymi objawami, może wskazywać na zwiększone ryzyko długotrwałych problemów.

Trwanie żałoby jest jednak indywidualne – nie ma sztywnego limitu 12 miesięcy, a tłamszenie emocji (np. ucieczka w pracę czy substancje) może prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych.

Strategie wsparcia i radzenia sobie z bezsennością

Pomoc ciału i umysłowi w żałobie jest kluczowa.

Zmniejsz wysiłek fizyczny, jeśli czujesz przemęczenie, i poproś bliskich o wsparcie w codziennych obowiązkach, jak zakupy czy sprzątanie.

Zapewnij sobie 6-8 godzin snu na dobę – to wspiera powrót do równowagi psychicznej.

Jeśli bezsenność trwa, skonsultuj się z psychiatrą, który oceni stan i zaproponuje interwencję.

Wykorzystaj metody relaksacyjne, takie jak progresywny relaks mięśni Jacobsona (trwający ok. 15 minut), redukują napięcie i ułatwiają zasypianie.

Zachowaj zdrowe nawyki: unikaj fast foodów, alkoholu i palenia; włącz regularną aktywność fizyczną (min. 150 minut umiarkowanego wysiłku tygodniowo).

Zajmij się hobby, zmień otoczenie (np. krótki wyjazd), by zyskać perspektywę.

Emocjonalnie pozwól sobie na przeżywanie uczuć – rozmawiaj z rodziną, wspominaj zmarłego, akceptuj pomoc.

Uczestnicz w małych celach dziennych, by stopniowo wracać do normalności.

Jeśli objawy fizyczne (np. ból w klatce piersiowej) lub emocjonalne (np. depresja) znacząco wpływają na życie, skorzystaj z psychoterapii lub pomocy psychiatry.

Pamiętaj: nie jesteś sam(a).

Podsumowanie

Bezsenność po śmierci bliskiej osoby to nie tylko problem snu, ale integralna część procesu żałoby.

Empatyczne podejście do siebie, połączone z profesjonalnym wsparciem, pozwala na stopniowe odzyskanie równowagi.

Jeśli doświadczasz tych objawów, pamiętaj, że szukanie pomocy to oznaka siły, nie słabości.

Umów się na psychoterapię

Źródła

de Lang TA, Buyukcan-Tetik A, de Jong PJ, Lancel M, Eisma MC. Cross-Lagged Analyses of Prolonged Grief and Depression Symptoms With Insomnia Symptoms. Behav Ther. 2023 May;54(3):510-523.
de Lang TA, Buyukcan-Tetik A, de Jong PJ, Lancel M, Eisma MC. Trajectories of insomnia following bereavement. Sleep Med. 2024 Feb;114:159-166.
Lancel M, Stroebe M, Eisma MC. Sleep disturbances in bereavement: A systematic review. Sleep Med Rev. 2020 Oct;53:101331.
Simpson C, Allegra JC, Ezeamama AE, Elkins J, Miles T. The impact of mid- and late-life loss on insomnia: findings from the health and retirement study, 2010 cohort. Fam Community Health. 2014 Oct-Dec;37(4):317-26.

Dowiedz się więcej

Weryfikacja merytoryczna

Natalia Kocur - Psycholog, Psychoterapeutka

Założycielka Centrum Psychoterapii “Pokonaj Lęk” Ukończyła psychologię na Uniwersytecie Jagiellońskim. Certyfikowana Psychoterapeutka Polskiego Towarzystwa Terapii Poznawczej i Behawioralnej (certyfikat nr 1500). Ekspertka zdrowia psychicznego. Więcej