Terapia poznawcza i terapia behawioralna to dwa nurty psychoterapii, które często są ze sobą mylone lub traktowane jako jedno podejście.
Choć dziś najczęściej występują razem w formie terapii poznawczo-behawioralnej (CBT), ich założenia, cele i metody pracy nie są identyczne.
Poniżej odpowiadamy na najczęściej zadawane pytania.
Na czym polega terapia poznawcza?
Terapia poznawcza koncentruje się na myślach, przekonaniach i interpretacjach, które wpływają na emocje oraz zachowanie człowieka.
Jej podstawowe założenie mówi, że to nie same wydarzenia wywołują cierpienie psychiczne, ale sposób, w jaki są one postrzegane i interpretowane.
W terapii poznawczej pacjent uczy się rozpoznawać automatyczne myśli, schematy poznawcze i głębokie przekonania na swój temat, innych ludzi oraz świata.
Często są one zniekształcone, nadmiernie krytyczne lub katastroficzne, co sprzyja utrwalaniu objawów depresji, lęku czy obniżonej samooceny.
Proces terapeutyczny polega na analizowaniu myśli, sprawdzaniu ich realności oraz stopniowym zastępowaniu ich bardziej realistycznymi i wspierającymi interpretacjami.
Terapia poznawcza jest podejściem ustrukturyzowanym, krótkoterminowym i nastawionym na cele, a pacjent aktywnie uczestniczy w pracy – również pomiędzy sesjami.
Na czym polega terapia behawioralna?
Terapia behawioralna skupia się przede wszystkim na zachowaniu, a nie na myślach czy emocjach.
Jej podstawą jest założenie, że większość problemowych reakcji została wyuczona, a skoro tak – można je również oduczyć lub zastąpić nowymi.
W tym podejściu terapeuta analizuje, jakie bodźce wywołują dane zachowanie i jakie konsekwencje je podtrzymują.
Następnie wprowadza techniki, które mają prowadzić do zmiany reakcji, np. poprzez wygaszanie, warunkowanie czy systematyczną ekspozycję.
Terapia behawioralna często wykorzystywana jest w leczeniu zaburzeń lękowych, fobii, zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych czy problemów nawykowych, ponieważ skupia się na konkretnych, obserwowalnych objawach i ich redukcji.
Jakie są kluczowe różnice między terapią poznawczą a behawioralną?
Najważniejsza różnica dotyczy obszaru pracy terapeutycznej.
Terapia poznawcza koncentruje się na procesach myślowych i interpretacjach, natomiast terapia behawioralna – na zachowaniu i reakcjach na bodźce.
W terapii poznawczej kluczowe pytanie brzmi: „Jak myślę i jak to wpływa na moje emocje?”.
W terapii behawioralnej: „Co robię i co podtrzymuje to zachowanie?”.
Różnice widać również w technikach pracy.
Terapia poznawcza wykorzystuje dialog sokratejski, analizę myśli i przekonań, natomiast terapia behawioralna – ćwiczenia, ekspozycję, treningi i modyfikację reakcji.
Jakie są główne założenia terapii behawioralnej i poznawczej?
Oba podejścia zakładają, że zmiana jest możliwa i że pacjent może nauczyć się nowych, bardziej adaptacyjnych sposobów funkcjonowania.
Terapia poznawcza opiera się na przekonaniu, że zmiana myślenia prowadzi do zmiany emocji i zachowania.
Terapia behawioralna zakłada natomiast, że zmiana zachowania może nastąpić bez konieczności analizowania przyczyn z przeszłości.
Wspólnym elementem jest aktywny udział pacjenta, jasno określone cele terapii oraz skupienie na aktualnych problemach, a nie wyłącznie na historii życia.
Komu polecana jest terapia poznawcza, a komu behawioralna?
Terapia poznawcza jest szczególnie polecana osobom, które zmagają się z negatywnym myśleniem, nadmiernym poczuciem winy, niską samooceną, depresją czy zaburzeniami lękowymi.
Sprawdza się u pacjentów gotowych do autorefleksji i pracy nad swoimi przekonaniami.
Terapia behawioralna bywa dobrym wyborem dla osób, które chcą skupić się na konkretnych objawach, takich jak unikanie, kompulsje, napady lęku czy reakcje fobiczne, i oczekują praktycznych, jasno określonych działań.
Czy najlepszym wyborem będzie terapia poznawczo-behawioralna?
W praktyce klinicznej najczęściej stosuje się dziś terapię poznawczo-behawioralną (CBT), która łączy elementy obu podejść.
Pozwala ona jednocześnie pracować nad myślami, emocjami i zachowaniem, co zwiększa skuteczność terapii w leczeniu wielu zaburzeń psychicznych.
CBT jest jednym z najlepiej przebadanych nurtów psychoterapii i znajduje zastosowanie m.in. w leczeniu depresji, zaburzeń lękowych, zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych czy problemów adaptacyjnych.
Dla wielu osób jest to najbardziej kompleksowe i jednocześnie praktyczne podejście terapeutyczne.
Umów się na psychoterapię
Źródła
- Butler G, Fennell M, Robson P, Gelder M. Comparison of behavior therapy and cognitive behavior therapy in the treatment of generalized anxiety disorder. J Consult Clin Psychol. 1991 Feb;59(1):167-75.
- Cuijpers P, Miguel C, Harrer M, Plessen CY, Ciharova M, Ebert D, Karyotaki E. Cognitive behavior therapy vs. control conditions, other psychotherapies, pharmacotherapies and combined treatment for depression: a comprehensive meta-analysis including 409 trials with 52,702 patients. World Psychiatry. 2023 Feb;22(1):105-115.
- Hofmann SG, Asnaani A, Vonk IJ, Sawyer AT, Fang A. The Efficacy of Cognitive Behavioral Therapy: A Review of Meta-analyses. Cognit Ther Res. 2012 Oct 1;36(5):427-440.
Dowiedz się więcej
- Terapia behawioralna dla dorosłych
- Ile trwa terapia poznawczo-behawioralna?
- Terapia poznawczo-behawioralna online
- Psychologia poznawczo-behawioralna
- Terapia poznawczo-behawioralna (CBT): kompleksowy przewodnik
- Psychoterapeuta cbt
