Niska samoocena u nastolatek to poważny problem, który może wpływać na ich codzienne funkcjonowanie, relacje i rozwój emocjonalny.
Jako rodzice czy opiekunowie, mamy kluczową rolę w budowaniu ich poczucia własnej wartości.
Empatia i konsekwencja to podstawa – Twoje działania mogą realnie zmienić życie młodej osoby.
Kluczowe wnioski
- Pomoc nastolatce z niską samooceną opiera się na skutecznej komunikacji, okazywaniu wsparcia, uważnym słuchaniu czy nauce samoakceptacji; konieczna może być także psychoterapia.
- Objawy obejmują izolację, samokrytykę i zaburzenia odżywiania, które należy rozpoznawać wcześnie, by uniknąć pogłębienia problemu.
- Przyczyny to doświadczenia rodzinne, presja społeczna i zmiany dojrzewania, tworzące błędne koło negatywnych przekonań.
- Niska samoocena u nastolatek to problem wpływający na relacje i rozwój, wymagający empatycznego wsparcia rodziców.
Rozpoznawanie objawów niskiej samooceny
Nastolatki z niską samooceną często wykazują zachowania wskazujące na wewnętrzny konflikt.
Mogą unikać kontaktów z rówieśnikami, izolować się lub uciekać w wirtualny świat.
Często krytykują siebie, skupiając się na błędach i porażkach, używając zwrotów jak „jestem głupia” czy „nikt mnie nie lubi”.
Inne objawy to nadmierne poczucie winy, wrażliwość na krytykę, trudności z przyjmowaniem komplementów, brak apetytu lub objadanie się, a nawet dokuczanie innym jako forma obrony.
Rodzice powinni obserwować, czy nastolatek łatwo się poddaje w obliczu wyzwań, dąsa się lub złości, co może maskować strach przed porażką.
Wczesne rozpoznanie tych sygnałów pozwala na szybką interwencję, zanim problem się pogłębi.
Przyczyny niskiej samooceny u nastolatek
Przyczyny często korzenią się w doświadczeniach z dzieciństwa, takich jak krytyka, porównania czy brak akceptacji w rodzinie.
Konflikty domowe, nadmierna kontrola lub brak wsparcia emocjonalnego pogłębiają poczucie niewystarczalności.
W okresie dojrzewania kluczową rolę odgrywają porównania z rówieśnikami, zwłaszcza w mediach społecznościowych, gdzie idealizowane obrazy wywołują presję.
Wysokie oczekiwania szkolne, negatywne komentarze na temat wyglądu czy stereotypy płciowe (np. presja na bycie „idealną”) dodatkowo obniżają samoocenę.
Ignorowanie tych czynników tworzy błędne koło: nastolatka unika wyzwań, co potwierdza jej negatywne przekonania o sobie.
Bezpłatny test na samoocenęStrategie komunikacji i budowania relacji
Komunikacja to fundament pomocy.
Traktuj nastolatka poważnie – nie bagatelizuj uczuć, słuchaj aktywnie, używając zwrotów jak „Rozumiem, że jest ci trudno”.
Okazuj empatię, zwłaszcza wobec zmian w ciele, takich jak trądzik czy przybieranie na wadze, wyjaśniając, że to normalne.
Mów często, że kochasz i szanujesz, bezwarunkowo.
Unikaj porównań z innymi, np. „Dlaczego nie jesteś taka jak siostra?”, bo to buduje kompleksy.
Zamiast tego chwal wysiłki i decyzje, nie tylko wyniki.
Zachęcaj do dzielenia się emocjami.
Wspieranie samodzielności i aktywności
Pozwól nastolatkowi podejmować decyzje i ponosić odpowiedzialność – to buduje poczucie kompetencji.
Nie rozwiązuj wszystkich problemów za niego; pomóż w dzieleniu zadania na małe kroki i świętuj sukcesy.
Zachęcaj do bycia „ekspertem” w swoich zainteresowaniach, np. niech nauczy cię czegoś z technologii czy muzyki.
Przełam stereotypy, pokazując różnorodne wzorce, i zachęcaj do aktywności fizycznej, jak sport czy hobby, które poprawiają pewność siebie.
Ogranicz ekspozycję na media społecznościowe, gdzie porównania obniżają samoocenę – proponuj alternatywy, jak wspólne spacery czy czytanie książek.
Ćwiczenia na poprawę samooceny
Wprowadź proste ćwiczenia, które nastolatkowie mogą wykonywać samodzielnie.
Techniki afirmacyjne: powtarzanie pozytywnych stwierdzeń jak „Jestem wartościowa” czy „Potrafię radzić sobie z trudnościami” – to wzmacnia wewnętrzny dialog.
Dziennik osiągnięć: codzienne zapisywanie sukcesów, nawet małych, by śledzić postępy.
Ustalanie realistycznych celów, dzielenie ich na etapy, i analizowanie wartości oraz przekonań.
Ćwiczenie empatii wobec siebie – traktowanie błędów jako lekcje, nie porażki.
Medytacja i mindfulness pomagają zrozumieć emocje, a dziennik myśli pozwala notować uczucia i wyzwania.
Te metody rozwijają samoakceptację i motywację.
Kiedy szukać profesjonalnej pomocy?
Jeśli objawy nie ustępują, rozważ konsultację z terapeutą.
Terapia to bezpieczna przestrzeń do odkrywania emocji i źródeł niskiej samooceny.
Wczesna interwencja zapobiega problemom jak lęk czy depresja.
Pamiętaj, że jako rodzic możesz skorzystać z konsultacji, by lepiej zrozumieć świat nastolatków.
Pomoc wymaga cierpliwości i konsekwencji.
Jeśli zauważasz problemy, umów wizytę u specjalisty – to inwestycja w przyszłość.
Umów się na psychoterapię
Źródła
- Berg, M., Klemetz, H., Lindegaard, T. et al. Self-esteem in new light: a qualitative study of experiences of internet-based cognitive behaviour therapy for low self-esteem in adolescents. BMC Psychiatry 23, 810 (2023).
- Golshiri, P., Mostofi, A. & Rouzbahani, S. The effect of problem-solving and assertiveness training on self-esteem and mental health of female adolescents: a randomized clinical trial. BMC Psychol 11, 106 (2023).
- Haney P, Durlak JA. Changing self-esteem in children and adolescents: a meta-analytic review. J Clin Child Psychol. 1998 Dec;27(4):423-33.
Dowiedz się więcej
- Niska samoocena – praktyczne metody jej poprawy
- Psychoterapia online dla nastolatków
- Problemy nastolatków (i jak pomóc nastolatkowi)
- Jak rozmawiać z nastolatkiem – 7 żelaznych zasad
- Terapia poznawczo-behawioralna w pracy z dziećmi i młodzieżą
