Depresja maskowana, znana również jako depresja ukryta, atypowa czy wysokofunkcjonująca, to podstępna forma zaburzeń nastroju, która często pozostaje niezauważona przez długi czas.

W przeciwieństwie do klasycznej depresji, gdzie dominują objawy takie jak smutek, apatia czy utrata zainteresowań, tutaj symptomy są zamaskowane przez dolegliwości fizyczne, lękowe lub behawioralne.

Osoby dotknięte depresją maskowaną mogą funkcjonować na wysokim poziomie w życiu codziennym – pracować, utrzymywać relacje społeczne, a nawet odnosić sukcesy zawodowe – ale wewnętrznie zmagają się z ogromnym cierpieniem.

Kluczowe wnioski

Najskuteczniejsze leczenie depresji maskowanej wymaga połączenia psychoterapii, farmakoterapii i wsparcia psychoedukacyjnego, a w ciężkich przypadkach może być konieczny pobyt szpitalny.
Najczęstsze objawy to dolegliwości fizyczne, zaburzenia snu i rytmów biologicznych, problemy trawienne oraz lęk i zmiany w zachowaniu, które maskują prawdziwy problem psychiczny.
Depresja maskowana wynika z kombinacji czynników biologicznych, psychologicznych i środowiskowych, w tym zaburzeń neuroprzekaźników, stresu, traum.

Czym jest depresja maskowana?

Depresja maskowana to stan, w którym typowe objawy depresyjne są ukryte pod „maskami” – czyli zespołami symptomów, które naśladują inne schorzenia.

Często nazywana jest subdepresją lub ukrytą za uśmiechem, ponieważ osoby nią dotknięte mogą wydawać się pełne energii i optymizmu na zewnątrz, podczas gdy wewnątrz toczą walkę z pustką emocjonalną.

Nie jest to odrębna jednostka chorobowa w klasyfikacjach diagnostycznych, ale diagnozuje się ją na podstawie wywiadu lekarskiego i narzędzi psychologicznych.

Kluczowym elementem jest anhedonia, czyli utrata zdolności do odczuwania radości, choć nie zawsze jest ona widoczna na pierwszy rzut oka.

Ta forma depresji może występować samodzielnie lub jako wstęp do pełnoobjawowego epizodu depresyjnego.

Często objawy somatyczne, takie jak bóle czy zaburzenia snu, dominują, co prowadzi pacjentów do szukania pomocy u specjalistów od chorób ciała, a nie psychiki.

W rezultacie leczenie objawowe nie przynosi ulgi, dopóki nie zostanie podjęta terapia ukierunkowana na przyczyny psychiczne.

Depresja maskowana dotyka zarówno dorosłych, jak i dzieci oraz młodzież, gdzie może objawiać się opóźnieniem rozwoju czy zachowaniami autodestrukcyjnymi.

Bezpłatny test online depresji

Najczęstsze objawy depresji maskowanej

Rozpoznanie depresji maskowanej jest trudne, ponieważ objawy nie wskazują bezpośrednio na problemy psychiczne.

Najczęstsze symptomy to te somatyczne, które maskują prawdziwą naturę choroby:

Zaburzenia snu i rytmów biologicznych: Trudności z zasypianiem, częste wybudzenia, wczesne budzenie się rano lub nadmierna senność w dzień. Osoby te często skarżą się na poczucie niedostatecznego odpoczynku, co nasila zmęczenie.
Bóle i dolegliwości fizyczne: Bóle głowy (uciskowe, pulsujące), bóle w klatce piersiowej (uczucie duszności, kłucia), nerwobóle (np. rwa kulszowa, ból nerwu trójdzielnego), bóle brzucha, pleców czy stawów. Częste są też dziwne odczucia, jak mrowienie, pieczenie skóry, swędzenie czy zespół niespokojnych nóg.
Problemy trawienne i inne: Zaparcia, biegunki, zespół jelita drażliwego, brak apetytu lub napady głodu, zaburzenia libido, impotencja czy zaburzenia miesiączkowania.
Objawy psychopatologiczne: Lęk wolnopłynący, ataki paniki, natręctwa, drażliwość, trudności z koncentracją i pamięcią. U dzieci i młodzieży mogą pojawić się bunt, izolacja społeczna, fobia szkolna, samookaleczenia czy nadużywanie substancji.
Maski behawioralne: Okresowe nadużywanie alkoholu, leków czy jedzenia, co służy tłumieniu emocji.

Ważne jest, aby nie bagatelizować tych sygnałów – ciało wysyła „fałszywe alarmy”, które wskazują na głębszy problem psychiczny.

Przyczyny depresji maskowanej

Przyczyny depresji maskowanej są różnorodne.

Na poziomie biologicznym kluczową rolę odgrywają zaburzenia neuroprzekaźników, takie jak niedobór serotoniny czy noradrenaliny, predyspozycje genetyczne oraz zaburzenia hormonalne.

Czynniki psychologiczne obejmują niską samoocenę, perfekcjonizm, pesymizm i trudności w radzeniu sobie ze stresem.

Osoby z depresją maskowaną często tłumią emocje, obawiając się oskarżenia o słabość lub odrzucenia, co prowadzi do intelektualizacji problemów zamiast ich przeżywania.

Środowiskowe przyczyny to chroniczny stres, traumy (np. śmierć bliskiej osoby, rozwód, utrata pracy, przemoc czy mobbing), a także brak wsparcia społecznego.

U dzieci i młodzieży czynniki te mogą wynikać z nieprawidłowych relacji rodzinnych czy presji szkolnej.

Leczenie depresji maskowanej

Najskuteczniejsze leczenie depresji maskowanej opiera się na kompleksowym podejściu, łączącym farmakoterapię z psychoterapią.

Wczesna interwencja jest kluczowa, ponieważ pozwala uniknąć pogorszenia objawów i poważnych konsekwencji, takich jak uzależnienia czy myśli samobójcze.

Psychoterapia – najlepsza forma wsparcia psychicznego: Terapia poznawczo-behawioralna (CBT) jest uznawana za jedną z najskuteczniejszych, ponieważ pomaga zmienić negatywne wzorce myślenia i zachowania. Pacjenci uczą się rozpoznawać sygnały ciała jako objawy psychiczne, wyrażać emocje i radzić sobie ze stresem. Inne skuteczne podejścia to terapia psychodynamiczna, która eksploruje przeszłe traumy i skupiająca się na relacjach. Psychoterapia grupowa lub rodzinna jest polecana, gdy problemy dotyczą całego otoczenia. Regularne sesje (zazwyczaj 1-2 razy w tygodniu) przynoszą poprawę już po kilku miesiącach, a ich skuteczność potwierdzają liczne badania.
Farmakoterapia – najskuteczniejsze leki na objawy: Leki przeciwdepresyjne, zwłaszcza selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI), są najlepszym wyborem, ponieważ regulują neuroprzekaźniki i szybko łagodzą objawy somatyczne. Poprawa następuje po 2-4 tygodniach, a leczenie trwa co najmniej kilka miesięcy. W przypadkach z lękiem czy bezsennością dodaje się inne preparaty, ale zawsze pod kontrolą psychiatry. Farmakoterapia nie uzależnia i jest bezpieczna, gdy stosuje się ją prawidłowo.
Psychoedukacja i wsparcie bliskich: Edukacja pacjenta i rodziny pomaga zrozumieć naturę choroby. Bliscy powinni oferować empatię, unikać ocen i zachęcać do aktywności. A zmiany stylu życia, takie jak regularna aktywność fizyczna, zdrowa dieta i techniki relaksacyjne, wspierają terapię.

Najskuteczniejsze leczenie to połączenie tych metod – badania pokazują, że dwutorowe podejście daje wyższą skuteczność niż sama farmakoterapia.

W ciężkich przypadkach konieczny może być pobyt szpitalny.

Pamiętaj, że depresja maskowana jest uleczalna – z odpowiednią pomocą możesz odzyskać radość z życia.

Dbaj o swoje zdrowie psychiczne – to inwestycja w pełniejsze życie.

Umów się na psychoterapię

Źródła

Fisch RZ. Masked depression: its interrelations with somatization, hypochondriasis and conversion. Int J Psychiatry Med. 1987;17(4):367-79.
Shetty P, Mane A, Fulmali S, Uchit G. Understanding masked depression: A Clinical scenario. Indian J Psychiatry. 2018 Jan-Mar;60(1):97-102.
Tylee A, Gandhi P. The importance of somatic symptoms in depression in primary care. Prim Care Companion J Clin Psychiatry. 2005;7(4):167-76.

Dowiedz się więcej

Weryfikacja merytoryczna

Natalia Kocur - Psycholog, Psychoterapeutka

Założycielka Centrum Psychoterapii “Pokonaj Lęk” Ukończyła psychologię na Uniwersytecie Jagiellońskim. Certyfikowana Psychoterapeutka Polskiego Towarzystwa Terapii Poznawczej i Behawioralnej (certyfikat nr 1500). Ekspertka zdrowia psychicznego. Więcej