Zespół Aspergera i autyzm to zaburzenia neurorozwojowe, które wpływają na sposób, w jaki osoby postrzegają świat, komunikują się z innymi i radzą sobie z codziennymi wyzwaniami.
Chociaż współczesna medycyna łączy je w jedno spektrum autyzmu, zrozumienie ich różnic jest kluczowe dla skutecznego wsparcia edukacyjnego, terapeutycznego i społecznego.
Kluczowe wnioski
- Autyzm i Asperger różnią się nasileniem oraz momentem pojawienia się objawów, choć oba należą do jednego spektrum i wynikają głównie z czynników genetycznych.
- Oba zaburzenia łączy triada autystyczna, czyli podobne trudności społeczne, komunikacyjne i sensoryczne.
- Najważniejsze różnice dotyczą kwestii opóźnienia mowy, poziomu codziennego funkcjonowania i wieku ujawniania się objawów.
- Skuteczna diagnoza wymaga specjalistycznej oceny i testów, a terapia musi być indywidualnie dopasowane do poziomu funkcjonowania osoby.
- Symptomy autyzmu i Aspergera zmieniają się wraz z wiekiem, obejmując odmienny zestaw trudności u dzieci, nastolatków i dorosłych.
Charakterystyka autyzmu i Aspergera
Autyzm to całościowe zaburzenie rozwojowe, które według ICD-10 charakteryzuje się nieprawidłowościami w interakcjach społecznych, komunikacji i zachowaniach, pojawiającymi się przed 3. rokiem życia.
W nowszej klasyfikacji ICD-11 i DSM-5 jest częścią spektrum autyzmu, obejmującego szeroki zakres nasilenia objawów.
Zespół Aspergera był dawniej odrębną kategorią.
Dziś uznawany jest za łagodniejszą formę autyzmu, czyli tzw. autyzm wysokofunkcjonujący”, bez ogólnego opóźnienia rozwojowego.
Osoby z Aspergerem wykazują prawidłowy rozwój mowy i funkcji poznawczych, ale borykają się z subtelnymi deficytami społecznymi.
Przyczyny obu zaburzeń są nie w pełni poznane, ale wskazuje się głównie na czynniki genetyczne, problemy okołoporodowe czy zaawansowany wiek rodziców.
Nie ma związku ze szczepionkami, co potwierdzają liczne badania.
Oba stany nie mają widocznych cech fizycznych, co często opóźnia diagnozę – szczególnie u kobiet, u których objawy są mniej oczywiste, gdyż są skutecznie maskowane.
Bezpłatny test online autyzmuPodobieństwa między Aspergerem a autyzmem
Oba zaburzenia należą do grupy całościowych zaburzeń rozwojowych i dzielą triadę autystyczną: trudności w interakcjach społecznych (np. brak zainteresowania rówieśnikami, unikanie kontaktu wzrokowego), komunikacji (nieadekwatne wypowiedzi, brak naśladownictwa) oraz stereotypowych zachowaniach (przywiązanie do rutyny, powtarzanie ruchów).
Nadwrażliwość na bodźce sensoryczne – hałas, dotyk, zapach – jest powszechna, podobnie jak obsesyjne zainteresowania jedną dziedziną.
W obu przypadkach objawy wpływają na relacje, pracę i samodzielność, a terapia skupia się na rozwijaniu umiejętności społecznych i adaptacyjnych.
Podobieństwa te sprawiły, że w aktualnych klasyfikacjach traktowane są jako spektrum, co ułatwia holistyczne podejście terapeutyczne.
Różnice między Aspergerem a autyzmem
Główna różnica leży w nasileniu i momencie pojawienia się objawów.
W autyzmie objawy są widoczne przed 3. rokiem życia, z opóźnieniem mowy (brak gestów, mimiki), niższym IQ i większą niepełnosprawnością intelektualną, co prowadzi do niższej samodzielności.
Osoby z autyzmem mogą mieć trudności z podstawowymi zadaniami manualnymi, jak pisanie, i silniejsze reakcje emocjonalne.
Z kolei przy zespole Aspergera nie ma opóźnienia mowy – takie osoby stosują bogate słownictwo, często perfekcyjne, ale nieadekwatne do sytuacji – oraz mają przeciętne lub wyższe IQ.
Zainteresowania są bardziej logiczne i sensowne (np. nauki ścisłe), a niezdarność ruchowa jest rzadsza.
Objawy Aspergera ujawniają się później, ok. 8-11 lat, gdy problemy społeczne stają się widoczne w szkole.
U dorosłych z Aspergerem dominują trudności w odczytywaniu intencji, rytuały i lęki społeczne, ale lepiej radzą sobie w rzeczywistości niż osoby z klasycznym autyzmem.
Inna istotna różnica to funkcjonowanie: autyzm niskofunkcjonujący wiąże się z większymi ograniczeniami, podczas gdy Asperger pozwala na wyższą adaptację, choć z problemami emocjonalnymi jak brak empatii czy zaburzenia nastroju (lęki, niepokój).
Badania podkreślają, że granice są płynne.
Objawy na różnych etapach życia
Objawy ewoluują z wiekiem.
U dzieci charakterystyczne są: brak reagowania na imię, unikanie otoczenia, opóźniona mowa, izolacja od rówieśników, obsesyjne hobby, niezdarność.
U nastolatków: trudności w relacjach, ponadprzeciętne kreatywne myślenie i wycofanie społeczne.
U dorosłych: problemy interpersonalne, nadwrażliwość sensoryczna, zaburzenia percepcji.
Wspólne są zaburzenia uwagi, odżywiania i nastroju, ale w Aspergerze brak widocznych cech fizycznych ułatwia maskowanie objawów.
Diagnoza – proces i narzędzia
Diagnoza jest wieloetapowa, wymaga współpracy psychiatry, psychologa i logopedy.
Dla autyzmu stosuje się test M-CHAT (przesiewowy dla wczesnych objawów), dla Aspergera – AQ.
Złotym standardem jest ADOS-2, oceniający interakcje.
U dorosłych z Aspergerem wymagana jest ocena objawów z dzieciństwa, by wykluczyć inne zaburzenia.
Kobiety diagnozowane są później ze względu na subtelne symptomy.
Różnice w możliwościach edukacji i leczenia
W edukacji oba spektra wymagają indywidualnego podejścia, ale Asperger pozwala na szkołę ogólnodostępną lub integracyjną z nauczycielem wspomagającym.
Kładzie się tu nacisk na zrozumienie problemów przez pedagogów, integrację społeczną i ograniczanie zaburzeń emocjonalnych.
Dla autyzmu wyzwania są większe – niższa samodzielność wymaga pozytywnego wzmocnienia, unikania kar za objawy i kreatywnego nauczania (np. poprzez doświadczenie, tekst/obraz).
Leczenie jest podobne: terapia behawioralno-poznawcza, językowa i integracja sensoryczna, przygotowująca do społeczeństwa.
Różnice wynikają z poziomu funkcji poznawczych – w Aspergerze terapia skupia się na komunikacji społecznej, w autyzmie na podstawowych umiejętnościach.
Podsumowanie
Zespół Aspergera i autyzm wymagają wsparcia zamiast stygmatyzacji.
Współczesne klasyfikacje podkreślają, że jedynie podział na spektrum jest adekwatny, co ułatwia dostęp do terapii bez ignorancji różnic, a tym samym zwiększa skuteczność leczenia.
Wczesna diagnoza i empatyczne otoczenie mogą znacząco poprawić funkcjonowanie.
Umów się na psychoterapię
Źródła
- Edelson SM. Evidence from Characteristics and Comorbidities Suggesting That Asperger Syndrome Is a Subtype of Autism Spectrum Disorder. Genes (Basel). 2022 Jan 30;13(2):274.
- Macintosh KE, Dissanayake C. Annotation: The similarities and differences between autistic disorder and Asperger’s disorder: a review of the empirical evidence. J Child Psychol Psychiatry. 2004 Mar;45(3):421-34.
- Yu KK, Cheung C, Chua SE, McAlonan GM. Can Asperger syndrome be distinguished from autism? An anatomic likelihood meta-analysis of MRI studies. J Psychiatry Neurosci. 2011 Nov;36(6):412-21.
Dowiedz się więcej
- Objawy autyzmu
- Zespół Aspergera – objawy, diagnoza i leczenie
- Terapia online a terapia stacjonarna – co wybrać?
- Uczucie niepokoju – skąd się bierze i o czym świadczy
- Trening umiejętności społecznych – na czym polega i co daje
- Ćwiczenia w terapii poznawczo-behawioralnej
