Czym jest niepokój psychoruchowy? Objawy i leczenie

Niepokój psychoruchowy to stan, w którym lęk i napięcie emocjonalne łączą się z trudnością w utrzymaniu spokoju ciała.

Osoba doświadczająca tego stanu odczuwa silny wewnętrzny niepokój, a jednocześnie wykonuje wiele niekontrolowanych lub powtarzalnych ruchów, takich jak chodzenie w kółko, pocieranie rąk czy wiercenie się.

To zjawisko może pojawić się w przebiegu różnych zaburzeń psychicznych i neurologicznych, a także jako efekt uboczny niektórych leków.

Kluczowe wnioski

• Niepokój psychoruchowy objawia się połączeniem silnego napięcia wewnętrznego z potrzebą nieustannego ruchu i trudnością w zachowaniu spokoju.
• Rozpoznanie niepokoju psychoruchowego wymaga oceny psychiatry lub neurologa, który analizuje objawy, zachowanie, przyjmowane leki i ewentualne choroby współistniejące.
• Skuteczne leczenie polega na pracy nad źródłem problemu, dostosowaniu farmakoterapii i psychoterapii oraz stosowaniu technik relaksacyjnych i pracy z ciałem.
• Źródłem niepokoju psychoruchowego mogą być zaburzenia psychiczne, działania uboczne leków, choroby neurologiczne lub przewlekły stres.

Objawy niepokoju psychoruchowego

Objawy mogą mieć zarówno wymiar psychiczny, jak i fizyczny.

Najczęściej obserwuje się:

• poczucie wewnętrznego napięcia i pobudzenia,
• trudności z usiedzeniem w miejscu, ciągłe wstawanie, chodzenie,
• powtarzalne ruchy – np. pocieranie dłoni, kiwanie się, machanie nogą,
• wiercenie się w krześle, nerwowe gesty, drapanie skóry,
• impulsywne zachowania – przerywanie, mówienie szybciej niż zwykle, trudności w panowaniu nad emocjami,
• problemy ze snem wynikające z trudności z wyciszeniem się.

Niepokój psychoruchowy może wyglądać jak „nadmierna energia”, ale w rzeczywistości jest oznaką cierpienia i napięcia, którego osoba nie potrafi rozładować w inny sposób.

Przyczyny niepokoju psychoruchowego

Niepokój psychoruchowy to stan, w którym człowiek odczuwa silne wewnętrzne napięcie i ma trudność z utrzymaniem spokoju – zarówno w ciele, jak i w myślach.

To zjawisko nie jest chorobą samą w sobie, lecz symptomem, który może mieć bardzo różne przyczyny.

• Zaburzenia psychiczne. Niepokój psychoruchowy często pojawia się w przebiegu zaburzeń psychicznych, takich jak ADHD, depresji, zaburzeń lękowych, choroby afektywnej dwubiegunowej czy schizofrenii. Na przykład osoba w epizodzie depresyjnym może odczuwać tak silne napięcie i niepokój, że zamiast „typowego” obrazu smutku i spowolnienia, obserwujemy ciągłe wiercenie się, nerwowe chodzenie czy wręcz poczucie, że ciało „nie daje spokoju”.
• Zespół abstynencyjny. Niepokój psychoruchowy bywa też efektem odstawienia substancji – np. alkoholu, narkotyków czy leków uspokajających. Wtedy ciało i układ nerwowy próbują na nowo odzyskać równowagę, co powoduje nie tylko drżenie czy rozdrażnienie, ale również potrzebę nieustannego poruszania się.
• Działanie uboczne leków. U niektórych osób niepokój psychoruchowy pojawia się po włączeniu leczenia farmakologicznego. Klasycznym przykładem jest akatyzja – szczególny rodzaj wewnętrznego niepokoju i przymusu ruchu, który może być skutkiem ubocznym leków przeciwpsychotycznych albo niektórych antydepresantów. Pacjent często opisuje to jako „nie do wytrzymania napięcie w ciele”, zmuszające do chodzenia czy wiercenia się.
• Choroby neurologiczne. Również schorzenia układu nerwowego, takie jak choroba Parkinsona czy różne postacie otępienia, mogą powodować objawy nadmiernego pobudzenia ruchowego. W takich przypadkach niepokój psychoruchowy jest zwykle tylko jednym z elementów szerszego obrazu choroby.
• Przewlekły stres i przemęczenie. Nie zawsze przyczyną są poważne choroby. Czasem długotrwałe napięcie, brak snu i przeciążenie obowiązkami prowadzą do stanu, w którym ciało i psychika są w ciągłej „gotowości”. Człowiek ma wtedy poczucie, że „nie może usiedzieć w miejscu”, a nawet podczas odpoczynku ciało samo „domaga się” ruchu.

Diagnostyka

Rozpoznanie niepokoju psychoruchowego wymaga konsultacji lekarskiej – zwykle psychiatry lub neurologa.

Specjalista ocenia:

• objawy zgłaszane przez pacjenta,
• obserwację zachowania,
• przyjmowane leki i choroby współistniejące,
• dodatkowe badania, jeśli istnieje podejrzenie podłoża neurologicznego lub metabolicznego.

Leczenie niepokoju psychoruchowego

Terapia zawsze zależy od przyczyny problemu:

• Modyfikacja farmakoterapii – jeśli źródłem są skutki uboczne leków, psychiatra może zmienić preparat, dostosować dawkę lub wprowadzić dodatkowy środek łagodzący akatyzję.
• Leki przeciwlękowe lub uspokajające – w przypadku silnego nasilenia objawów lekarz może zalecić krótkoterminowe stosowanie takich środków, by pacjent odczuł ulgę.
• Leczenie choroby podstawowej – np. wdrożenie leczenia depresji, zaburzeń lękowych czy stabilizacji nastroju w chorobie afektywnej dwubiegunowej. Gdy poprawia się stan psychiczny, zwykle zmniejsza się też niepokój psychoruchowy.
• Psychoterapia – pomaga zrozumieć źródła napięcia, radzić sobie z emocjami i stresem oraz zmieniać wzorce myślenia, które mogą podtrzymywać objawy.
• Techniki relaksacyjne i praca z ciałem – ćwiczenia oddechowe, trening uważności (mindfulness), joga czy proste techniki rozluźniające mogą wspierać leczenie i obniżać codzienne napięcie.

Ważne jest, aby leczenie było dostosowane indywidualnie – nie ma jednej „uniwersalnej tabletki” na niepokój psychoruchowy.

Często dopiero połączenie farmakoterapii, psychoterapii i metod samoregulacji przynosi najlepsze efekty.

Źródła

• Del Casale, A., Arena, J., Napoli, C., Grassi, F., Mancino, S., Di Legge, C., Adriani, B., Parmigiani, G., Vento, A., Veneziani, G., Lai, C., & Ferracuti, S. (2025). A Comprehensive Understanding of Psychomotor Agitation: From Causes to Hospital Care.. Current neuropharmacology. https://doi.org/10.2174/011570159X340145250109080932. 
• Garriga, M., Pacchiarotti, I., Kasper, S., Zeller, S., Allen, M., Vázquez, G., Baldaçara, L., San, L., McAllister-Williams, R., Fountoulakis, K., Courtet, P., Naber, D., Chan, E., Fagiolini, A., Möller, H., Grunze, H., Llorca, P., Jaffe, R., Yatham, L., Hidalgo-Mazzei, D., Passamar, M., Messer, T., Bernardo, M., & Vieta, E. (2016). Assessment and management of agitation in psychiatry: Expert consensus. The World Journal of Biological Psychiatry, 17, 128 – 86. https://doi.org/10.3109/15622975.2015.1132007. 

Dowiedz się więcej

• Jak pozbyć się wewnętrznego niepokoju?
• Co oznacza wewnętrzny niepokój?
• Jak zdiagnozować ADHD?
• ADHD u dorosłych: objawy, leczenie, jak sobie pomóc
• ADHD – przyczyny, objawy, leczenie

Weryfikacja merytoryczna

Natalia Kocur - Psycholog, Psychoterapeutka

Założycielka Centrum Psychoterapii “Pokonaj Lęk”   Ukończyła psychologię na Uniwersytecie Jagiellońskim. Certyfikowana Psychoterapeutka Polskiego Towarzystwa Terapii Poznawczej i Behawioralnej (certyfikat nr 1500). Ekspertka zdrowia psychicznego. Więcej