ADHD i autyzm u kobiet to tematy, które w ostatnich latach zyskują na znaczeniu, ujawniając, jak neuroróżnorodność potrafi manifestować się w sposób subtelny i często niedostrzegany.
Wiele kobiet zmaga się z tymi zaburzeniami przez lata, nie zdając sobie sprawy z ich natury, co prowadzi do poczucia izolacji, wyczerpania i wtórnych problemów psychicznych.
ADHD (zaburzenie deficytu uwagi z nadpobudliwością) i autyzm (spektrum autyzmu, ASD) u kobiet różnią się od męskich stereotypów, a ich współwystępowanie – znane jako AuDHD – komplikuje codzienne funkcjonowanie pań.
Kluczowe wnioski
- Kobiety z AuDHD mierzą się z chronicznym stresem, trudnościami w relacjach i oczekiwaniami społecznymi, które potęgują izolację i problemy zdrowotne.
- Skuteczne radzenie sobie z AuDHD wymaga terapii, psychoedukacji, dostosowania środowiska oraz wsparcia społecznego i partnerskiego.
- U kobiet objawy ADHD i autyzmu są często subtelne i wewnętrzne, przez co trudniej je zauważyć, a maskowanie kompensuje trudności społecznie kosztem zdrowia psychicznego.
- Diagnoza kobiet jest często opóźniona z powodu niedostosowanych narzędzi diagnostycznych, maskowania objawów i stereotypów skupionych na mężczyznach.
Objawy ADHD i autyzmu u kobiet
Objawy ADHD u kobiet to przede wszystkim wewnętrzne napięcie, rozkojarzenie, myślotok, potrzeba nowości i problemy z organizacją czasu oraz ustawieniem priorytetów.
W przeciwieństwie do mężczyzn, gdzie dominuje zewnętrzna nadpobudliwość, kobiety doświadczają hiperfocusu – intensywnego skupienia na jednym zadaniu – ale też impulsywności ukrytej pod maską spokoju.
Autyzm z kolei objawia się zaburzeniami w komunikacji społecznej, powtarzającymi się zachowaniami i nadwrażliwością sensoryczną, np. na hałas, dotyk czy światło.
U kobiet symptomy te są mniej widoczne: zamiast natychmiastowo zauważalnych trudności, pojawiają się wewnętrzne konflikty, jak dyskomfort przy zmianach rutyn czy migreny spowodowane przeciążeniem sensorycznym.
Szacuje się, że 30-80% osób z ASD spełnia kryteria ADHD, a 20-50% osób z ADHD ma cechy ASD.
To nakładanie się objawów prowadzi do plusów jak kreatywne myślenie, ale też deficytów w regulacji emocji, koncentracji i interakcjach społecznych.
Kobiety dodatkowo zmagają się z wpływem hormonów: zmiany w cyklu menstruacyjnym nasilają objawy, powodując silniejsze PMS, problemy ze snem i regulacją emocji.
Objawy wewnętrzne, takie jak nadwrażliwość na odrzucenie, dysocjacja czy somatyzacje (np. bóle brzucha), są powszechne, a społeczne oczekiwania potęgują stres.
W porównaniu do mężczyzn, u kobiet objawy są subtelniejsze: dziewczynki uczą się maskowania od wczesnego dzieciństwa, naśladując rówieśników, co pozwala im funkcjonować społecznie, ale kosztem swojego zdrowia psychicznego.
Uciekają w fantazje, mają tendencję do kolekcjonowania przedmiotów czy są emocjonalnie wybuchowe, to wszystko nie jest tak widoczne jak u chłopców.
Bezpłatny test online autyzmuDlaczego diagnoza jest na ogół opóźniona?
Diagnoza ADHD i autyzmu u kobiet często następuje w dorosłości, po latach terapii na inne zaburzenia, jak depresja, lęki czy zaburzenia odżywiania.
Narzędzia diagnostyczne, takie jak ADOS-2 (dla ASD) czy Conners-3 (dla ADHD), nie zawsze uwzględniają interakcje objawów w AuDHD ani specyfikę sytuacji pań.
Maskowanie – adaptacja do otoczenia poprzez ukrywanie trudności – sprawia, że objawy wydają się mniej oczywiste, a stereotypy diagnostyczne skupiają się na męskich wzorcach zachowań.
Badania wskazują na brak narzędzi przesiewowych dostosowanych do kobiet, co prowadzi do kolejnych opóźnień.
Diagnoza wymaga interdyscyplinarnego podejścia: wywiadu rozwojowego, oceny klinicznej i uwzględnienia kompensacyjnych strategii.
Dla wielu kobiet postawienie diagnozy to ulga – to odpowiedzi na pytania o „inność”.
Wyzwania przy AuDHD
Kobiety z ADHD i autyzmem napotykają liczne wyzwania, wynikające z maskowania swoich objawów: chroniczny stres prowadzi do wypalenia, problemów zdrowotnych (autoimmunologicznych, hormonalnych) i traum.
Wewnętrzne objawy, jak chwiejność emocjonalna, unikanie tłumów czy nadwrażliwość na dotyk, utrudniają relacje – często występują konflikty, a nawet rozwody.
Społeczne oczekiwania wymagają perfekcjonizmu, co potęguje poczucie bycia wyobcowaną.
Dodatkowo edukacja i praca nie są dostosowane do ich potrzeb, powodując kolejną marginalizację.
Mimo to kobiety wciąż osiągają sukcesy w dziedzinach kreatywnych, jak aktorstwo czy pisarstwo, rozwijając umiejętności społeczne poprzez naśladowanie.
Strategie radzenia sobie z zaburzeniami
Radzenie sobie z ADHD i autyzmem wymaga kompleksowego podejścia.
Terapia behawioralna, sensoryczna i farmakologiczna pomaga regulować emocje i funkcje wykonawcze.
Ważna jest też psychoedukacja: zrozumienie własnego mózgu, nauka komunikowania potrzeb i wypracowanie odpowiedniego modelu równowagi życiowej (np. więcej odpoczynku po interakcjach).
Dostosowanie środowiska – elastyczne godziny pracy, mentorstwo – wykorzystuje mocne strony AuDHD, jak kreatywność i odporność.
Dla partnerów kluczowe jest empatia, ale z zachowaniem granic, by unikać współuzależnienia.
Po diagnozie warto wziąć udział w grupie wsparcia i treningach umiejętności społecznych.
Akceptacja siebie, odpuszczanie perfekcjonizmu i wykorzystanie hiperfokusu w pracy to kroki do lepszego życia.
Podsumowanie
ADHD i autyzm u kobiet to nie tylko wyzwania, ale też potencjał – na rozwój naturalnej kreatywności, wysokiej specjalizacji i empatii otoczenia.
Diagnoza i wsparcie pozwalają kobietom żyć autentycznie, bez maski.
Jeśli rozpoznajesz te objawy, warto szukać pomocy specjalistycznej – to krok ku zrozumieniu siebie.
Umów się na psychoterapię
Źródła
- Lai MC, Lin HY, Ameis SH. Towards equitable diagnoses for autism and attention-deficit/hyperactivity disorder across sexes and genders. Curr Opin Psychiatry. 2022 Mar 1;35(2):90-100.
- Stibbe T, Huang J, Paucke M, Ulke C, Strauss M. Gender differences in adult ADHD: Cognitive function assessed by the test of attentional performance. PLoS One. 2020 Oct 15;15(10):e0240810.
- Young S, Adamo N, Ásgeirsdóttir BB, Branney P, Beckett M, Colley W, Cubbin S, Deeley Q, Farrag E, Gudjonsson G, Hill P, Hollingdale J, Kilic O, Lloyd T, Mason P, Paliokosta E, Perecherla S, Sedgwick J, Skirrow C, Tierney K, van Rensburg K, Woodhouse E. Females with ADHD: An expert consensus statement taking a lifespan approach providing guidance for the identification and treatment of attention-deficit/ hyperactivity disorder in girls and women. BMC Psychiatry. 2020 Aug 12;20(1):404.
Dowiedz się więcej
- Objawy autyzmu u dorosłych kobiet
- Jak rozpoznać autyzm wysokofunkcjonujący?
- Czy autyzm jest dziedziczny?
- Czym jest autyzm atypowy?
- Czy ADHD jest dziedziczne?
- Jak zdiagnozować ADHD?
- Jak zachowuje się osoba z ADHD?
