Terapia dialektyczno-behawioralna (DBT) to jedna z najbardziej obiecujących metod psychoterapeutycznych dla młodzieży, szczególnie tych zmagających się z intensywnymi emocjami i ryzykownymi zachowaniami.
Kluczowe wnioski
- DBT dla nastolatków łączy elementy CBT, mindfulness i dialektyki, oferując równowagę między akceptacją emocji a zmianą destrukcyjnych zachowań.
- Głównym celem DBT-A jest redukcja samouszkodzeń i myśli samobójczych poprzez naukę regulacji emocji i budowania zdrowych relacji.
- Badania potwierdzają skuteczność DBT-A w zmniejszaniu zachowań autodestrukcyjnych i poprawie zarządzania emocjami.
- DBT-A pomaga młodzieży w redukcji kryzysów czy w budowaniu odporności psychicznej; wspiera także rodziców.
- Program obejmuje pięć modułów (z uważnością jako fundamentem), sesje grupowe i indywidualne oraz aktywne włączenie rodziny.
Charakterystyka DBT
DBT wywodzi się z terapii poznawczo-behawioralnej (CBT), ale wyróżnia się integracją elementów mindfulness i dialektyki.
Dialektyka to koncepcja, według której prawda może istnieć w pozornie sprzecznych zjawiskach, a rozwój następuje poprzez równowagę między przeciwnymi siłami – akceptacją i zmianą.
W kontekście nastolatków oznacza to jednoczesne wspieranie emocji dziecka i zachęcanie do modyfikacji destrukcyjnych zachowań, jak samookaleczenia.
Ta równowaga jest kluczowa dla młodzieży, gdzie naturalne procesy rozwojowe, jak budowa tożsamości, spotykają się z czynnikami stresowymi, takimi jak presja rówieśnicza czy problemy rodzinne.
W adaptacji dla nastolatków (DBT-A) terapia uwzględnia specyfikę wieku: impulsywność, poszukiwanie autonomii i wpływ środowiska.
Różni się od wersji dla dorosłych mniejszym naciskiem na długoterminową introspekcję, a większym na szybkie, praktyczne narzędzia dla codziennego życia.
Na przykład ćwiczenie uważności uczy kontroli uwagi i budowania świadomości, co pomaga w radzeniu sobie z „burzą emocjonalną” typową dla dojrzewania.
Cele i problemy w DBT
Głównym celem DBT-A jest redukcja zachowań zagrażających życiu, takich jak próby samobójcze czy samouszkodzenia, oraz poprawa regulacji emocji.
Nastolatki z borderline lub podobnymi zaburzeniami często wykazują impulsywność, unikanie i agresję, co prowadzi do izolacji i niskiego poczucia własnej wartości.
Terapia zajmuje się tymi problemami, ucząc rozpoznawania źródeł unieważniania emocji w otoczeniu – np. w rodzinie, gdzie nadopiekuńczość po wybuchach gniewu wzmacnia negatywne wzorce.
Inne wskazania to zaburzenia odżywiania, gniew, samotność i trudności szkolne.
DBT pomaga w dążeniu do zdrowych relacji rodzinnych i społecznych.
Bezpłatny test na samoocenęStruktura programu DBT-A
Program DBT-A trwa kilka miesięcy i obejmuje cotygodniowe sesje grupowe (ok. 120 minut) oraz terapię indywidualną.
Składa się z pięciu modułów, z uważnością jako fundamentem na początku każdego:
- Uważność: Uczy obserwowania, opisywania i uczestnictwa w chwili obecnej bez osądu, co „zmniejsza codzienne cierpienie i chroni przed smutkiem”.
- Tolerancja dyskomfortu psychicznego: Narzędzia do przetrwania kryzysów bez destrukcji, zastępując nieadaptacyjne zachowania adaptacyjnymi.
- Droga środkowa: Dialektyczne myślenie – dostrzeganie sprzeczności i uprawomocnienie siebie i innych.
- Regulacja emocji: Dostrzeganie, akceptacja i modyfikacja emocji poprzez działania przeciwne i rozwiązywanie problemów.
- Skuteczność interpersonalna: Budowanie relacji poprzez skupienie na celach, pewność i wyrażanie potrzeb.
Zaangażowanie rodziny jest kluczowe – rodzice uczestniczą w sesjach.
To pomaga zmieniać unieważniające środowiska, np. unikając „obchodzenia się jak z jajkiem” po emocjonalnych wybuchach.
Rola terapeuty jest wspierająca: dwoje specjalistów prowadzi grupy, a superwizja zapobiega wypaleniu.
Przed startem wymagana jest konsultacja kwalifikacyjna.
Skuteczność DBT-A
Badania potwierdzają efektywność DBT-A.
Wykazały lepszą redukcję samouszkodzeń, myśli samobójczych, depresji i objawów borderline.
Podkreślają też korzyści w regulacji emocji i zapobieganiu impulsywności.
DBT okazała się skuteczna, ponieważ łączy techniki behawioralne z akceptacją.
W praktyce uczestnicy badań raportują poprawę relacji i wzrost poczucia wartości, choć sukces zależy od motywacji i regularności.
Korzyści terapii DBT dla nastolatków
Terapia dialektyczno-behawioralna (DBT) w wersji adaptowanej dla młodzieży (DBT-A) przynosi liczne korzyści, szczególnie w kontekście radzenia sobie z intensywnymi emocjami i ryzykownymi zachowaniami.
Jedną z kluczowych zalet jest redukcja zachowań destrukcyjnych, takich jak samookaleczenia, myśli samobójcze czy impulsywne reakcje.
Terapia pomaga nastolatkom lepiej zarządzać dysregulacją emocjonalną, co prowadzi do poprawy relacji z rówieśnikami i rodziną, zmniejszając poczucie izolacji i samotności.
Dzięki zaangażowaniu rodziny, DBT nie tylko wspiera młodego człowieka, ale także redukuje stres rodziców – badania wskazują, że 50-70% opiekunów dzieci z próbami samobójczymi spełnia kryteria PTSD, a terapia pomaga im w lepszym zrozumieniu i wsparciu dziecka.
Inną korzyścią jest wzmocnienie motywacji do stosowania nowych umiejętności w codziennym życiu, co zmniejsza codzienne cierpienie i buduje odporność psychiczną.
Nastolatki uczą się rozpoznawać czynniki podtrzymujące problematyczne wzorce (np. myśli, zachowania, uczucia), co umożliwia podejmowanie świadomych decyzji w sytuacjach kryzysowych i zapobiega eskalacji problemów, takich jak zaburzenia odżywiania, nadużywanie substancji czy agresja.
Terapia jest dobrze tolerowana przez młodzież, co zwiększa jej skuteczność w adresowaniu złożonych zaburzeń, jak borderline czy ADHD, prowadząc do stabilniejszego poczucia tożsamości i wyższej jakości życia.
W efekcie DBT nie tylko gasi bieżące kryzysy, ale też wspiera długoterminowe dążenia, poprawia komunikację w rodzinie i umiejętności radzenia sobie ze stresem szkolnym czy rówieśniczym.
Podsumowanie
DBT dla nastolatków to kompleksowa terapia, która nie tylko gasi kryzysy, ale buduje długoterminowe umiejętności.
Dla rodziców to szansa na lepsze zrozumienie dziecka, dla młodzieży – narzędzia do autonomii.
Jeśli zauważasz u swojego nastolatka oznaki dysregulacji, skonsultuj się ze specjalistą DBT.
Pamiętaj, że wczesna interwencja może zapobiec eskalacji problemów.
Umów się na psychoterapię
Źródła
- Fleischhaker C, Böhme R, Sixt B, Brück C, Schneider C, Schulz E. Dialectical Behavioral Therapy for Adolescents (DBT-A): a clinical Trial for Patients with suicidal and self-injurious Behavior and Borderline Symptoms with a one-year Follow-up. Child Adolesc Psychiatry Ment Health. 2011 Jan 28;5(1):3.
- Pardo ES, Rivas AF, Barnier PO, Mirabent MB, Lizeaga IK, Cosgaya AD, Alcántara AC, González EV, Aguirre B, Torres MAG. A qualitative research of adolescents with behavioral problems about their experience in a dialectical behavior therapy skills training group. BMC Psychiatry. 2020 May 19;20(1):245.
- Syversen, A.M., Schønning, V., Fjellheim, G.S. et al. Evaluation of dialectical behavior therapy for adolescents in routine clinical practice: a pre-post study. BMC Psychiatry 24, 447 (2024).
Dowiedz się więcej
- Czym się różni CBT od DBT?
- Psychoterapia online dla nastolatków
- Problemy nastolatków (i jak pomóc nastolatkowi)
- Jak rozmawiać z nastolatkiem – 7 żelaznych zasad
