Objawy nerwicy żołądka (i jak możesz sobie pomóc)

Czy często odczuwasz ból żołądka, ucisk, mdłości lub nagłe skurcze, zwłaszcza w stresujących momentach?

Masz wrażenie, że Twój układ trawienny „żyje własnym życiem”, choć badania niczego nie wykazują? 

To może być nerwica żołądka – dolegliwość, która nie ma fizycznej przyczyny, ale jej skutki są jak najbardziej realne.

W tym artykule dowiesz się, jakie objawy mogą świadczyć o tym zaburzeniu i jak możesz skutecznie sobie pomóc.

Kluczowe wnioski

• Typowe objawy nerwicy żołądka obejmują bóle brzucha, wzdęcia, nudności, zgagę, a także subiektywne odczucie ucisku czy napięcia w żołądku.
• Objawy narastają stopniowo, a psychiczne napięcie coraz bardziej przenika na układ trawienny, wzmacniając błędne koło stresu i dolegliwości.
• Pomoc obejmuje zarówno identyfikację i eliminację źródeł stresu, jak i terapię psychologiczną oraz zmiany stylu życia (sen, dieta, relaks).
• Główne przyczyny to chroniczny stres, nieumiejętność radzenia sobie z emocjami i przeciążenia psychiczne.
• Nerwica żołądka to zaburzenie psychosomatyczne, w którym występują realne dolegliwości trawienne mimo braku uchwytnej przyczyny organicznej.

Czym jest nerwica żołądka?

Nerwica żołądka to jedno z wielu zaburzeń psychosomatycznych, czyli takich, które odzwierciedlają dwustronną zależność między psychiką a ciałem i jego funkcjonowaniem.

Poza nerwicą żołądka, możemy do tej kategorii zaliczyć np. inne nerwice narządowe, zaburzenia snu, czy łaknienia.

Nerwica żołądka jako kategoria chorobowa

Nerwicę żołądka możemy odnaleźć w obu powszechnie stosowanych klasyfikacjach przy problemach natury psychicznej: ICD, czyli Międzynarodowa Statystyczna Klasyfikacja Chorób i Problemów Zdrowotnych oraz DSM, czyli Diagnostyczny i statystyczny podręcznik zaburzeń psychicznych.

W ICD nerwica żołądka jest przykładem zaburzenia wegetatywnego występującego pod postacią somatyczną (są to po prostu reakcje ciała na przyczyny psychiczne) – odnajdziemy dla niej miejsce w kodzie F45.3.

W tej kategorii poza interesującą nas nerwicą żołądka, znajdziemy także między innymi nerwicę serca, czy psychogenne (pochodzące od psychiki) formy biegunki, czkawki i kaszlu.

W klasyfikacji DSM-IV zaburzenia somatyczne zostały przyjęte jako takie stany, w których czynniki psychologiczne mają wpływ na stan fizyczny.

Bodźce psychologiczne są postrzegane jako wyraźnie powiązane z początkiem występowania objawów lub ich zaostrzeniem.

Przyczyny nerwicy żołądka

Nerwica żołądka to efekt silnego i długotrwałego stresu, który wpływa zarówno na układ nerwowy, jak i trawienny.

Choć objawy dotyczą głównie żołądka i przewodu pokarmowego, przyczyny leżą w psychice i sposobie, w jaki organizm reaguje na napięcie emocjonalne.

Jak stres wpływa na ciało?

Walter Cannon, amerykański fizjolog, zauważył, że kiedy człowiek odczuwa silny strach, jego organizm automatycznie przełącza się w tryb „uciekaj albo walcz”.

To ewolucyjny mechanizm obronny, który przygotowuje nas do reakcji na zagrożenie.

W takim stanie dochodzi do:

• przyspieszonego bicia serca,
• napięcia mięśni,
• wzmożonego wydzielania hormonów stresu (adrenaliny i kortyzolu),
• zaburzeń w pracy układu pokarmowego (np. zahamowania trawienia, co może powodować skurcze żołądka).

W przeszłości reakcja ta pozwalała przetrwać, gdy człowiek musiał walczyć o życie, np. uciekając przed drapieżnikiem.

Jednak dziś stresory są inne – presja w pracy, konflikty w relacjach, strach przed oceną czy przeciążenie obowiązkami.

Nasz organizm reaguje na nie tak samo, jakbyśmy byli w śmiertelnym niebezpieczeństwie.

Długotrwały stres a zdrowie

Hans Selye, kanadyjski lekarz, poszedł o krok dalej, badając skutki przewlekłego stresu.

Odkrył, że kiedy organizm jest stale napięty, zaczyna to odbijać się na zdrowiu.

Zasada jest prosta: stres uderza w najsłabszy punkt organizmu.

• U niektórych osób pojawiają się problemy z sercem (np. nerwica serca).
• U innych stres objawia się w przewodzie pokarmowym – powoduje bóle brzucha, skurcze, wzdęcia, nudności czy biegunki.
• Jeszcze inni doświadczają bólu głowy, bezsenności czy napięcia mięśniowego.

Selye wykazał także, że nasze reakcje na stres zależą od tego, jak postrzegamy sytuację.

To nie sama sytuacja wywołuje stres, ale sposób, w jaki ją interpretujemy.

Dla jednej osoby rozmowa kwalifikacyjna będzie ekscytującym wyzwaniem, dla innej – przyczyną ogromnego lęku.

Jak nerwica żołądka rozwija się w czasie?

Nerwica żołądka nie pojawia się nagle – rozwija się stopniowo, w miarę jak organizm coraz gorzej radzi sobie ze stresem.

1. Początkowe objawy – mogą być sporadyczne i pojawiać się w chwilach napięcia. To np. ściski w żołądku, nudności czy chwilowe bóle brzucha.
2. Nasilenie objawów – jeśli stres utrzymuje się przez dłuższy czas, objawy zaczynają się powtarzać coraz częściej i mogą pojawiać się nawet wtedy, gdy nie ma realnego stresora. Pojawiają się zaburzenia trawienia, wzdęcia, przewlekły ból.
3. Utrwalenie zaburzenia – w tej fazie organizm „przyzwyczaja się” do stanu napięcia, a objawy stają się codziennością. Nawet po ustąpieniu stresującej sytuacji, organizm nadal reaguje jakby był w stanie zagrożenia.

Inne czynniki nasilające nerwicę żołądka

• Nieumiejętność radzenia sobie z emocjami – tłumienie stresu zamiast jego przepracowania.
• Przewlekła presja i brak odpoczynku – nadmiar obowiązków, brak czasu na regenerację.
• Perfekcjonizm i lęk przed oceną – ciągłe napięcie związane z chęcią sprostania oczekiwaniom.
• Traumatyczne doświadczenia – np. trudne dzieciństwo, toksyczne relacje, duże zmiany życiowe.
• Zła dieta i styl życia – brak ruchu, niezdrowe jedzenie, używki nasilają objawy nerwicy żołądka.

Objawy nerwicy żołądka

Nerwica żołądka to zaburzenie, w którym pacjent odczuwa realne dolegliwości trawienne, choć badania nie wykazują żadnej fizycznej choroby.

Objawy te mogą przypominać klasyczne problemy żołądkowe, co często prowadzi do błędnej diagnozy i niepotrzebnych badań.

Osoba cierpiąca na to zaburzenie zazwyczaj nie zdaje sobie sprawy, że za jej dolegliwościami stoją czynniki psychiczne, dopóki nie otrzyma trafnej diagnozy.

Jakie objawy mogą wskazywać na nerwicę żołądka?

Objawy nerwicy żołądka dzielą się na dwa główne typy:

Objawy fizyczne, które mogą sugerować chorobę przewodu pokarmowego:

• biegunki lub zaparcia,
• nudności, czasem prowadzące do wymiotów,
• zgaga, pieczenie w przełyku,
• częste odbijanie się,
• wzdęcia i uczucie pełności,
• bóle brzucha, najczęściej w okolicy żołądka.

Objawy subiektywne, trudniejsze do uchwycenia:

• uczucie ścisku, „ciężaru” w żołądku,
• napięcie w brzuchu, które nie ustępuje po jedzeniu,
• niesmak w ustach, obłożony język,
• sporadyczna wydzielina z odbytu.

Długo utrzymujące się objawy i brak wyraźnych przyczyn fizycznych są kluczowe dla diagnozy.

Zanim pacjent trafi do psychologa czy psychiatry, zwykle przechodzi szereg badań – gastroskopię, USG brzucha, badania krwi – które niczego nie wykazują.

Co istotne, osoba cierpiąca na nerwicę narządową, na przykład nerwicę żołądka, nie zdaje sobie sprawy z połączenia aspektów psychicznych z objawami somatycznymi, aż do trafnie postawionej diagnozy.

Naturalnym jest więc szukanie pomocy u lekarzy podstawowej opieki medycznej lub specjalistów, na długo przed pomysłem sięgnięcia po poradę psychiatry lub psychologa.

Objawy nerwicy żołądka, zgłaszane przez pacjenta, mogą być mylone z somatycznymi chorobami tego narządu – takimi jak choroba wrzodowa żołądka, czy zapalenie, a żeby je wykluczyć, pacjent może zostać narażony na dodatkowy stres licznymi badaniami wykluczającymi kolejne choroby.

Jak sobie pomóc przy nerwicy żołądka?

Kluczowe w leczeniu nerwicy żołądka jest odnalezienie przyczyny – czyli sytuacji, osób czy emocji, które wywołują stres i napięcie.

Często są to konflikty, nieprzepracowane trudności, nadmierna presja w pracy lub życiu prywatnym.

W wielu przypadkach samodzielne określenie źródła problemu jest trudne, dlatego pomoc psychologa może być niezbędna.

Bez zrozumienia, co stoi za objawami, nawet leczenie farmakologiczne może okazać się nieskuteczne.

Najlepszym sposobem na wyjście z nerwicy żołądka jest stopniowe eliminowanie jej przyczyn i wprowadzenie zmian w stylu życia.

Oto kilka kluczowych aspektów, na które warto zwrócić uwagę:

Sen i regeneracja

• Staraj się spać 7-8 godzin dziennie – zbyt krótki lub przerywany sen może nasilać objawy stresu.
• Zadbaj o dobrą jakość snu: przewietrz sypialnię, unikaj ekranów tuż przed snem, śpij w zaciemnionym pomieszczeniu.
• Nie jedz ciężkich posiłków tuż przed snem – może to nasilić dolegliwości żołądkowe.

Zdrowa dieta

• Unikaj żywności wysoko przetworzonej i dań gotowych – mogą obciążać układ pokarmowy.
• Spożywaj produkty bogate w zdrowe tłuszcze, które są niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego (np. oliwa z oliwek, orzechy, awokado).
• Regularne posiłki i odpowiednie nawodnienie wspierają prawidłową pracę układu trawiennego.

Aktywność fizyczna

• Ruch pomaga redukować napięcie i poprawia funkcjonowanie układu nerwowego.
• Nawet krótki spacer, joga czy ćwiczenia oddechowe mogą przynieść ulgę w objawach.

Kontakt z ludźmi i relaks

• Spotkania z bliskimi mogą pomóc oderwać się od problemów i obniżyć poziom stresu.
• Warto znaleźć czas na hobby, które daje Ci radość i pomaga się odprężyć.

Techniki relaksacyjne i ziołowe wsparcie

• Ćwiczenia oddechowe, medytacja i joga to skuteczne sposoby na zmniejszenie napięcia.
• Warto rozważyć zioła wspierające układ nerwowy i trawienny, takie jak melisa, rumianek, kozłek lekarski (waleriana) czy mięta.

Ciepłe okłady na brzuch

Położenie ciepłego termoforu na brzuch może pomóc rozluźnić mięśnie i zmniejszyć uczucie ścisku oraz bólu.

Jak uspokoić nerwowy żołądek?

Jeśli odczuwasz napięcie w żołądku, skurcze, nudności czy ból, możesz zastosować kilka skutecznych metod, które pomogą szybko złagodzić objawy i przywrócić komfort trawienny.

Ćwiczenia oddechowe i relaksacyjne

Nerwica żołądka często wiąże się z napięciem w ciele, dlatego świadoma regulacja oddechu może pomóc:

• Oddychanie przeponowe – wciągnij powietrze nosem, kierując je do brzucha, a następnie powoli wypuść ustami. Powtarzaj przez kilka minut.
• Progresywna relaksacja mięśni – napinaj i rozluźniaj poszczególne partie ciała, zaczynając od stóp i kończąc na głowie.
• Medytacja i wizualizacja – wyobrażanie sobie spokojnych miejsc (np. plaży czy lasu) może pomóc wyciszyć organizm.

Odpowiednie nawadnianie i lekkostrawna dieta

• Pij ciepłe napary ziołowe (rumianek, melisa, mięta, koper włoski).
• Unikaj mocnej kawy, alkoholu i ostrych przypraw, które mogą podrażniać żołądek.
• Sięgaj po lekkie posiłki – sucharki, gotowany ryż, banany czy kasze są dobrze tolerowane przez organizm w momentach zaostrzenia objawów.

Unikaj gwałtownych ruchów i stresujących bodźców

Jeśli czujesz, że napięcie w żołądku się nasila, nie zmuszaj się do wysiłku fizycznego.

Najlepiej usiądź lub połóż się w spokojnym miejscu, spróbuj się rozluźnić i uspokoić myśli.

Lek na nerwicę żołądka

Nie ma jednego, uniwersalnego leku na nerwicę żołądka, ponieważ przyczyna tkwi w psychice, a nie w samym układzie pokarmowym.

Leczenie zazwyczaj obejmuje kombinację terapii psychologicznej, technik relaksacyjnych i – w razie potrzeby – farmakoterapii.

Leki ziołowe i suplementy

• Melisa, rumianek, kozłek lekarski (waleriana) – działają uspokajająco i łagodzą napięcie w organizmie.
• L-teanina i magnez – pomagają redukować stres i wpływają na równowagę układu nerwowego.
• Probiotyki – wspierają mikrobiotę jelitową, która jest silnie powiązana z funkcjonowaniem układu nerwowego.

Leki dostępne bez recepty

• Środki rozkurczowe (np. drotaweryna, hioscyna) – pomagają rozluźnić mięśnie przewodu pokarmowego i zmniejszyć skurcze.
• Leki zobojętniające kwas żołądkowy – mogą pomóc, jeśli jednym z objawów jest zgaga.
• Preparaty osłaniające błonę śluzową żołądka – np. siemię lniane, alginiany, mogą zmniejszać podrażnienie.

Leki na receptę (w przypadku nasilonych objawów) – w niektórych przypadkach lekarz może zalecić leki przeciwlękowe lub antydepresanty, jeśli objawy nerwicy żołądka są związane z silnym stresem lub zaburzeniami lękowymi.

Podsumowanie

Nerwice narządowe, w tym nerwica żołądka, to o tyle trudne przypadki, że objawy kierują nasze pierwsze kroki do niewłaściwych specjalistów.

Długotrwałe trudności z postawieniem diagnozy mogą powodować dodatkowy stres i poczucie rezygnacji.

Na dodatek zgłaszane objawy nerwicy żołądka mogą być łatwo przypisane do choroby somatycznej, kierując biegi diagnozy i leczenia na niewłaściwe tory.

Przy rozpoznaniu nerwicy narządowej i przede wszystkim ujawnieniu jej przyczyn niezbędna może okazać się pomoc specjalisty od psychiki – psychiatry lub psychologa.

Na szczęście po diagnozie nie musimy pozostawać bezczynni, istnieje mnóstwo sposobów pomagających w samodzielnym obniżaniu poziomu stresu i podnoszeniu jakości życia, które możemy stosować dodatkowo do terapii.

Źródła

• Woźniewicz, A. (2018). Sposoby klasyfikowania zaburzeń psychosomatycznych. Psychiatria i Psychologia Kliniczna, 18(3), 283-289.
• Denys, K., Orzechowska, A. & Gałecki, P. (2015) Kiedy podejrzewać podłoże psychiczne w zaburzeniach układu pokarmowego? Medycyna po Dyplomie, 24(7) 72-80
• Cong, X., Li, Y., & Bian, R. (2022). Relationship between Neuroticism and gastrointestinal symptoms in irritable bowel syndrome: the mediating role of Sleep. Iranian Journal of Public Health, 51(9), 1999.
• Grabowski, Ł., & Kończak-Czarnoczyńska, K. (2022). Psychopathological analysis of several functional disorders and neurovegetative dysfunctions. Neuropsychiatria i Neuropsychologia/Neuropsychiatry and Neuropsychology, 17(1), 9-15.

Weryfikacja merytoryczna

Natalia Kocur - Psycholog, Psychoterapeutka

Założycielka Centrum Psychoterapii “Pokonaj Lęk”   Ukończyła psychologię na Uniwersytecie Jagiellońskim. Certyfikowana Psychoterapeutka Polskiego Towarzystwa Terapii Poznawczej i Behawioralnej (certyfikat nr 1500). Ekspertka zdrowia psychicznego. Więcej