Bóle psychosomatyczne to zjawisko, w którym stres, emocje i nierozwiązane konflikty wewnętrzne manifestują się w postaci realnych dolegliwości fizycznych.
Psychosomatyka traktuje człowieka jako całość, czyli łączy psychikę i ciało nierozerwalnie.
Dolegliwości te dotykają 7-15% populacji, z wyższym ryzykiem u kobiet, i mogą dotyczyć niemal każdego układu organizmu.
Kluczowe wnioski
- Rozpoznanie bóli psychosomatycznych wymaga wykluczenia chorób organicznych i występowania trwałych objawów przez co najmniej 6 miesięcy.
- Leczenie jest holistyczne i obejmuje psychoterapię (CBT, psychodynamiczną) oraz w razie potrzeby farmakoterapię, prowadzącą do kontroli objawów.
- Redukcja stresu, zdrowy styl życia, wsparcie społeczne i realistyczne podejście do wyzwań zmniejszają ryzyko wystąpienia dolegliwości psychosomatycznych.
- Bóle psychosomatyczne mogą obejmować niemal wszystkie układy ciała oraz rozwijać zaburzenia psychiczne, takie jak depresja i niepokój.
- Przewlekły stres, nierozwiązane konflikty wewnętrzne i cechy osobowości bezpośrednio wpływają na pojawianie się fizycznych dolegliwości.
Przyczyny bóli psychosomatycznych
Przyczyny tkwią we wpływie stanu psychicznego na ciało.
Przewlekły stres osłabia organizm, uwalniając hormony jak kortyzol i adrenalina, co prowadzi do dysfunkcji narządów.
Także określone cechy osobowości i konflikty wewnętrzne predysponują do konkretnych zaburzeń.
Inne czynniki ryzyka obejmują: trudne relacje rodzinne, mobbing w pracy czy chaotyczny styl życia.
Emocje takie jak złość czy bezradność, jeśli nie wyrażone, „przekładają się” na objawy fizyczne, pełniąc funkcję adaptacyjną.
U dzieci i młodzieży objawy często prowadzą do unikania szkoły lub rówieśników.
Objawy i ich różnorodność
Objawy są różnorodne i nawracające.
Dotyczą układu pokarmowego (zespół jelita drażliwego, wrzody, biegunki, wzdęcia), nerwowego (drżenie, tiki, bezsenność), krążenia (kołatanie serca, nadciśnienie), oddechowego (duszności, astma), immunologicznego (wysypki, zapalenia skóry) czy hormonalnego (zaburzenia tarczycy, cyklu menstruacyjnego).
Inne to chroniczne zmęczenie, bóle mięśni, głowy, pleców czy miednicy.
Psychicznie towarzyszą temu drażliwość, depresja, niepokój i trudności społeczne.
Diagnostyka bóli psychosomatycznych
Diagnoza jest długotrwała i wymaga wykluczenia chorób organicznych (np. nowotwory, anemia) poprzez badania laboratoryjne, USG czy tomografię.
Jeśli wyniki są negatywne, a objawy trwają min. 6 miesięcy, wskazuje to na podłoże psychiczne.
Pacjenci często opierają się diagnozie, co prowadzi do nadmiaru badań i frustracji.
Lekarz rodzinny odgrywa kluczową rolę w tym procesie, gdyż w odpowiednim momencie powinien pokierować pacjenta do psychologa lub psychiatry.
Metody leczenia bóli psychosomatycznych
Leczenie jest multidyscyplinarne i holistyczne.
Zaczyna się od wykluczenia przyczyn somatycznych, po czym skupia się na psychice.
Główna metoda to psychoterapia:
- Terapia poznawczo-behawioralna (CBT): Preferowana, pomaga w zmianie dysfunkcjonalnych myśli, regulacji emocji i radzeniu sobie z bólem. Obejmuje psychoedukację, techniki relaksacyjne (oddechowe, mięśniowe), mindfulness i eksperymenty behawioralne. Badania pokazują jej skuteczność w łagodzeniu objawów.
- Terapia psychodynamiczna: Bada konflikty wewnętrzne, mechanizmy obronne i emocje. Pomaga w rozwijaniu samoświadomości i wyrażaniu potrzeb, np. poprzez pracę nad relacjami.
- Farmakoterapia: Leki przeciwdepresyjne lub uspokajające wspomagają pacjenta, zwłaszcza przy depresji.
Rokowania są pozytywne – wielu pacjentów kontroluje objawy przez całe życie, choć nawroty występują.
Zapobieganie bólom psychosomatycznym
Zapobieganie skupia się na redukcji stresu: regularna aktywność fizyczna (joga, pilates), 7 godzin snu, dziennik emocji, zdrowa dieta (Omega-3, witaminy B), medytacja, ograniczanie alkoholu i palenia.
Ważne jest wsparcie społeczne, ustalanie granic i realistyczne podejście do celów i wyzwań.
Umów się na psychoterapię
Źródła
- Dersh J, Polatin PB, Gatchel RJ. Chronic pain and psychopathology: research findings and theoretical considerations. Psychosom Med. 2002 Sep-Oct;64(5):773-86.
- Lumley MA, Schubiner H. Psychological Therapy for Centralized Pain: An Integrative Assessment and Treatment Model. Psychosom Med. 2019 Feb/Mar;81(2):114-124.
- Williams ACC, Fisher E, Hearn L, Eccleston C. Psychological therapies for the management of chronic pain (excluding headache) in adults. Cochrane Database Syst Rev. 2020 Aug 12;8(8):CD007407.
Dowiedz się więcej
- Zaburzenia psychosomatyczne – objawy, przyczyny, sposoby leczenia
- Somatyzacja – czym jest i co robić?
- Czy nerwica może sprzyjać chorobom autoimmunologicznym?
- Nerwica skóry – czym jest i jak się objawia?
- Nerwica a ból pleców – dlaczego się pojawia?
- Objawy nerwicy serca
- Objawy nerwicy żołądka (i jak możesz sobie pomóc)
