Autyzm wysokofunkcjonujący to zaburzenie ze spektrum autyzmu (ASD), które charakteryzuje się relatywnie wysokim poziomem inteligencji i zdolnościami do samodzielnego funkcjonowania w społeczeństwie.

Osoby te często radzą sobie z codziennymi zadaniami, jak nauka czy praca, ale doświadczają trudności w sferze społecznej i emocjonalnej.

To nie jest odrębna jednostka chorobowa, ale forma autyzmu, w której objawy są mniej nasilone niż w autyzmie niskofunkcjonującym.

Rozpoznanie bywa wyzwaniem, ponieważ symptomy mogą być subtelne i maskowane, szczególnie u dorosłych.

Na dodatek ta odmiana autyzmu często jest mylona z innymi zaburzeniami, jak ADHD, ze względu na podobne trudności w koncentracji czy z impulsywnością.

Diagnoza jest możliwa w każdym wieku.

Podstawą jest obserwacja przez specjalistę – psychologa, psychiatrę, pedagoga czy logopedę – z użyciem narzędzi jak ADOS-2 do oceny behawioralnej.

Kluczowe wnioski

Rozpoznanie autyzmu wysokofunkcjonującego opiera się na obserwacji trudności społecznych i behawioralnych przy użyciu różnych narzędzi diagnostycznych dostosowanych do pacjenta; diagnoza jest możliwa w każdym wieku, choć trudna ze względu na subtelne objawy i częste mylenie z innymi zaburzeniami.
U dorosłych autyzm jest często maskowany, prowadzi do wyczerpania emocjonalnego i obejmuje trudności w interakcjach społecznych, silne rutyny i wąskie zainteresowania.
Dzieci z autyzmem wysokofunkcjonującym wykazują ponadprzeciętną inteligencję i zdolności poznawcze, ale mają problemy w sferze emocjonalnej, społecznej i sensorycznej.
Indywidualnie dopasowana terapia oraz wczesna interwencja poprawiają jakość życia, rozwijając mocne strony i wspierając umiejętności społeczne.

Objawy autyzmu wysokofunkcjonującego u dzieci i młodzieży

U najmłodszych objawy pojawiają się wcześnie, często między 6. a 12. miesiącem życia, choć diagnoza może być opóźniona do 3-6 roku życia.

Dzieci z autyzmem wysokofunkcjonującym wykazują powyżej przeciętną inteligencję, doskonałą pamięć i rozwiniętą mowę, ale zmagają się z emocjonalną komunikacją i abstrakcyjnym myśleniem.

Typowe znaki to:

Brak kontaktu wzrokowego lub uśmiechu w odpowiedzi na interakcje społeczne czy brak reakcji na imię.
Unikanie przytulania, obojętność wobec opiekunów i odrzucanie bliskości.
Stereotypowe zachowania ze spektrum autyzmu, jak kołysanie się, machanie rękami czy układanie zabawek w linie.
Nadwrażliwość lub niedowrażliwość sensoryczna – na dźwięki, dotyk, światło czy zapachy.
Trudności w zabawie grupowej, odczytywaniu reakcji rówieśników i budowaniu relacji; dziecko postrzega środowisko jako wrogie.
W szkole dzieci radzą sobie z przedmiotami logicznymi, jak matematyka, ale mają problemy z tymi wymagającymi relacji, jak język polski.
U dziewczynek objawy mogą być subtelniejsze: odwrócony wzrok, marzycielstwo czy trudności z koncentracją. Wczesne rozpoznanie jest kluczowe, bo pozwala na interwencję przed nasileniem problemów.

Objawy autyzmu wysokofunkcjonującego u dorosłych

U dorosłych autyzm objawia się subtelniej, często jest maskowany, a to prowadzi do wyczerpania emocjonalnego.

Osoby te mogą osiągać sukcesy zawodowe dzięki inteligencji i motywacji, ale zmagają się z codziennymi wyzwaniami, które nie sprawiają trudności dla osób spoza spektrum.

Główne symptomy dzielą się na dwie sfery:

Interakcje społeczne i komunikacja: Trudności w nawiązywaniu przyjaźni, odczytywaniu emocji, mowy ciała czy gestów. Dosłowne rozumienie języka – problemy z sarkazmem, ironią, metaforami. Monotonny głos, zbyt bezpośrednie odpowiedzi, brak modulacji emocji. Poczucie lęku i niezręczności w kontaktach, gafy społeczne i problemy z regulacją uczuć.
Wzorce behawioralne: Potrzeba rutyny i powtarzalnych czynności dla poczucia bezpieczeństwa; niepokój przy zmianach. Intensywne, wąskie zainteresowania (np. głęboka wiedza w jednej dziedzinie) czy występowanie stymulujących zachowań jak stukanie palcami czy drapanie. Do tego wybitne talenty w precyzyjnych obszarach, jak matematyka czy informatyka, ale jednoczesne izolowanie się społeczne. Kobiety częściej maskują objawy, naśladując zachowania innych, co opóźnia diagnozę i prowadzi do współwystępujących problemów jak depresja czy lęki.

Jeśli zauważasz u siebie te znaki, skonsultuj się ze specjalistą – diagnoza przynosi ulgę i pozwala na reorganizację życia pod swoje potrzeby.

Bezpłatny test online autyzmu

Jak rozpoznać autyzm wysokofunkcjonujący? Testy i diagnostyka

Rozpoznanie opiera się na obserwacji dwóch głównych diad: trudności społecznych i behawioralnych.

Nie istnieje jeden test diagnostyczny, stosuje się wiele narzędzi do obserwacji pacjentów:

Kwestionariusz M-CHAT: Dla dzieci 1,5-4 lat, wypełniany przez rodziców, ocenia wczesne symptomy.
Kwestionariusz AQ: Dla dzieci i dorosłych, ocenia cechy autyzmu; wysoki wynik wykazuje potrzebę konsultacji.
ADOS-2: Obserwacja behawioralna dla wszystkich grup wiekowych, standard w diagnozie.

Terapia i metody wsparcia

Autyzm nie jest wyleczalny, ale terapia poprawia jakość życia.

Skupia się na indywidualnym podejściu, rozwijaniu mocnych stron (logiczne myślenie) i tych słabych (umiejętności społeczne).

Skuteczne metody to:

Terapia poznawczo-behawioralna (CBT): Zmiana schematów myślenia, interpretacji komunikatów i skalowania emocji.
Treningi umiejętności społecznych: Uczenie nawiązywania relacji i radzenia sobie z lękiem.
Metody specjalistyczne: Metoda opcji (interaktywna zabawa rodziców z dzieckiem), metoda ruchu rozwijającego, TEACCH.
Terapie zajęciowe i logopedyczne: Dla poprawy komunikacji i adaptacji. Wczesna interwencja (2-4 lata) wykorzystuje tutaj plastyczność mózgu.
Inne dla dorosłych: wsparcie psychologiczne online, psychoedukacja i nauka zarządzania stresem. Do tego stworzenie swojej rutyny i empatyczne otoczenie pomagają.

Jeśli te objawy rezonują z doświadczeniem Twoim lub bliskich, nie wahaj się szukać pomocy.

Profesjonalna terapia może przynieść realne zmiany i poczucie bezpieczeństwa.

Umów się na psychoterapię

Źródła

Autism spectrum disorder in adults: diagnosis and management. London: National Institute for Health and Care Excellence (NICE); 2021 Jun 14. (NICE Clinical Guidelines, No. 142.)
Grzadzinski R, Huerta M, Lord C. DSM-5 and autism spectrum disorders (ASDs): an opportunity for identifying ASD subtypes. Mol Autism. 2013 May 15;4(1):12.
Lehnhardt FG, Gawronski A, Pfeiffer K, Kockler H, Schilbach L, Vogeley K. The investigation and differential diagnosis of Asperger syndrome in adults. Dtsch Arztebl Int. 2013 Nov 8;110(45):755-63.

Dowiedz się więcej

Weryfikacja merytoryczna

Natalia Kocur - Psycholog, Psychoterapeutka

Założycielka Centrum Psychoterapii “Pokonaj Lęk” Ukończyła psychologię na Uniwersytecie Jagiellońskim. Certyfikowana Psychoterapeutka Polskiego Towarzystwa Terapii Poznawczej i Behawioralnej (certyfikat nr 1500). Ekspertka zdrowia psychicznego. Więcej