Zaburzenia lękowe to jedno z najczęściej diagnozowanych zaburzeń psychicznych.
Według Światowej Organizacji Zdrowia, mogą one dotyczyć nawet 1 na 5 osób w ciągu życia.
Cierpienie psychiczne wywołane przewlekłym lękiem pozostaje często niewidoczne dla otoczenia, dlatego tak istotna jest umiejętność wspierającej i uważnej komunikacji z osobą zmagającą się z lękiem.
Jak rozmawiać z osobą z zaburzeniami lękowymi – bez oceniania, minimalizacji czy presji?
Kluczowe wnioski
- W rozmowie z osobą cierpiącą na zaburzenia lękowe należy unikać bagatelizowania lęku i komentarzy, które mogą wywoływać poczucie winy lub wstydu.
- Wsparcie polega na aktywnym słuchaniu, empatii i zapewnieniu bezpiecznej przestrzeni do wyrażania emocji.
- W sytuacjach intensywnego lęku warto zaproponować techniki uziemienia lub techniki oddechowe, mając na uwadze, aby zachować spokojny, cichy ton głosu.
- Skuteczne leczenie zaburzeń lękowych obejmuje psychoterapię, wsparcie farmakologiczne i indywidualne strategie radzenia sobie.
- Nadmierny lęk wynika z interakcji czynników genetycznych, środowiskowych, osobowościowych, biologicznych i stresowych.
- Zaburzenia lękowe to realne cierpienie psychiczne wpływające na funkcjonowanie w życiu zawodowym, społecznym i emocjonalnym.
- Zaburzenia lękowe to przewlekłe i uporczywe stany lękowe, które znacząco obniżają jakość życia i wywołują objawy somatyczne.
Czym są zaburzenia lękowe?
Zaburzenia lękowe to grupa zaburzeń psychicznych, których głównym objawem jest nadmierny, uporczywy lub nieadekwatny do sytuacji lęk.
W przeciwieństwie do „zwykłego stresu” lub naturalnego niepokoju w sytuacjach zagrożenia, lęk w zaburzeniach lękowych jest przewlekły, trudny do kontrolowania i znacząco obniża jakość życia.
Do typowych objawów somatycznych zalicza się: napięcie mięśniowe, zaburzenia snu, trudności z oddychaniem, uczucie ucisku w klatce piersiowej, zawroty głowy, drżenie rąk czy problemy z koncentracją.
Bezpłatny test online – sprawdź czy cierpisz na lęki
Zrozumienie zaburzeń lękowych
Zaburzenia lękowe nie są „fanaberią” ani chwilowym stresem.
To realne cierpienie psychiczne, które często wpływa na funkcjonowanie zawodowe, społeczne i emocjonalne osoby chorej.
Do najczęstszych postaci zaburzeń lękowych należą:
- uogólnione zaburzenie lękowe (GAD),
- napady paniki,
- fobie specyficzne,
- zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne (OCD),
- zespół stresu pourazowego (PTSD),
- fobia społeczna.
Skąd bierze się nadmierny lęk?
Nie ma jednej, uniwersalnej przyczyny powstawania zaburzeń lękowych – są one rezultatem złożonej interakcji wielu czynników.
Do najczęściej wymienianych należą:
- Predyspozycje genetyczne – osoby, których bliscy krewni cierpieli na zaburzenia lękowe, mają większe ryzyko ich wystąpienia.
- Doświadczenia z dzieciństwa – nadmiernie wymagające środowisko, brak poczucia bezpieczeństwa, doświadczenia przemocy lub zaniedbania emocjonalnego mogą przyczynić się do rozwoju lękowości.
- Wzorce uczenia się – dzieci mogą „nauczyć się” lękowych reakcji przez obserwację rodziców lub opiekunów reagujących lękiem na codzienne sytuacje.
- Czynniki osobowościowe – perfekcjoniści czy osoby o wysokiej neurotyczności lub niskim poczuciu kontroli są bardziej narażone na zaburzenia lękowe.
- Uwarunkowania biologiczne – zaburzenia w funkcjonowaniu układu nerwowego (szczególnie ciała migdałowatego i osi HPA), neuroprzekaźników (jak serotonina, GABA) mogą zwiększać podatność na lęk.
- Stres i wydarzenia życiowe – silny lub przewlekły stres, strata, choroba, kryzysy życiowe mogą stanowić bezpośredni czynnik wyzwalający.
- Nadmierna samokontrola i tłumienie emocji – próba „panowania nad wszystkim” kosztem emocjonalnej ekspresji może prowadzić do narastania napięcia i objawów lękowych.
Warto pamiętać, że lęk sam w sobie nie jest zły – ma funkcję adaptacyjną, ostrzegającą przed zagrożeniem.
Problem pojawia się wtedy, gdy mechanizm lękowy „uruchamia się” bez powodu lub pozostaje aktywny zbyt długo, dezorganizując życie.
Czego nie mówić osobie z zaburzeniami lękowymi?
Wiele reakcji otoczenia – choć często wypowiadanych w dobrej wierze – może przynieść więcej szkody niż pożytku.
Należy unikać takich wypowiedzi jak:
- „Po prostu się uspokój”
- „Wszystko jest w twojej głowie”
- „Przesadzasz”
- „Każdy się czasem stresuje”
- „Inni mają gorzej”
Tego typu komunikaty:
- bagatelizują cierpienie osoby chorej,
- wywołują poczucie winy i wstydu,
- utrudniają budowanie zaufania w relacji.
Jak wspierać w rozmowie – konkretne wskazówki
Skuteczne wsparcie opiera się na kilku kluczowych zasadach:
Słuchaj aktywnie
Zamiast doradzać, daj przestrzeń na wyrażenie emocji.
Używaj pytań otwartych: „Co teraz czujesz?”, „Chcesz opowiedzieć, co się stało?”
Nazwij emocje i je zaakceptuj
„Rozumiem, że teraz jest ci trudno.”
„To naturalne, że możesz czuć niepokój.”
Bądź obecny
Czasami wystarczy sama obecność.
Nie musisz „naprawiać” problemu. Często najważniejsze jest, by osoba z lękiem wiedziała, że nie jest sama.
Unikaj ocen i radzenia „na siłę”
Zamiast: „Powinieneś iść na terapię” – powiedz: „Zastanawiałeś się może nad rozmową z psychoterapeutą?”
Komunikacja wspierająca – praktyczne przykłady
| Zamiast tego… | Powiedz to… |
| „Nie ma się czego bać” | „Widzę, że to jest dla ciebie trudne” |
| „Nie przesadzaj” | „Twoje emocje są ważne” |
| „Musisz się ogarnąć” | „Jak mogę ci pomóc?” |
| „Po prostu to zrób” | „Czy chciałbyś, żebym był obok?” |
Co robić, gdy lęk przejmuje kontrolę?
Jeśli osoba z zaburzeniami lękowymi doświadcza silnego ataku paniki lub dysocjacji:
- nie mów szybko i głośno – zachowaj spokojny ton,
- przypomnij jej o oddechu – np. „Spróbuj razem ze mną oddychać powoli”,
- zaproponuj uziemienie – np. poproś o opisanie 3 rzeczy, które widzi lub słyszy.
To techniki stosowane również w terapii poznawczo-behawioralnej (CBT), które pomagają wrócić do „tu i teraz”.
Pomoc terapeutyczna
Nawet najlepsza rozmowa nie zastąpi profesjonalnego leczenia.
Zachęcaj do terapii, ale bez presji.
Daj znać, że wsparcie psychoterapeuty to nie słabość, a dowód siły i troski o siebie.
Podsumowanie
Rozmowa z osobą cierpiącą na zaburzenia lękowe wymaga empatii, zrozumienia i cierpliwości.
Kluczowe jest słuchanie, akceptacja emocji i unikanie ocen.
Dając bliskim przestrzeń do przeżywania lęku i wspierając ich w szukaniu profesjonalnej pomocy, realnie przyczyniamy się do ich zdrowienia.
Umów się na psychoterapię
Źródła
- Craske M. G. i in., Anxiety disorders, „Nature” 2017, 3(17024).
- Kessler, R. C. i in., Epidemiology of anxiety disorders, „Curr Top Behav Neurosci” 2010, 2, s. 21–35.
Dowiedz się więcej
- Zaburzenia lękowe: klasyfikacja ICD-10
- Czy zaburzenia lękowe są uleczalne?
- Jak leczyć fobię społeczną samemu?
- Fobia – objawy, rodzaje i leczenie
- Zespół stresu pourazowego (PTSD) – praktyczny przewodnik
