Autyzm, obecnie zaburzenia ze spektrum autyzmu (ASD), to neurologiczne zaburzenie rozwojowe, które manifestuje się od wczesnego dzieciństwa, choć u wielu dorosłych mężczyzn pozostaje nierozpoznane przez lata.
Według kryteriów diagnostycznych DSM-5 i ICD-11, autyzm nie jest chorobą, lecz spektrum cech, które wpływają na funkcjonowanie społeczne, komunikację i zachowania.
Badania wskazują na wyższą częstość występowania u mężczyzn (stosunek 3:1 w stosunku do kobiet), choć najnowsze dane sugerują, że różnice te mogą wynikać z lepszego maskowania objawów przez kobiety, co prowadzi do opóźnień w diagnozie u nich.
U mężczyzn objawy są często bardziej widoczne, w tym: trudności w interakcjach społecznych, sztywne wzorce zachowań oraz zaburzenia sensoryczne.
Kluczowe wnioski
- Dorosłym mężczyznom z autyzmem trudno nawiązywać kontakty społeczne, interpretować komunikację werbalną i niewerbalną, do tego utrzymują powtarzalne wzorce zachowań i mają wąskie zainteresowania, a nadwrażliwość lub niedowrażliwość sensoryczna utrudnia im codzienne funkcjonowanie.
- Rozpoznanie autyzmu wymaga kompleksowej oceny objawów od dzieciństwa, a diagnoza często jest opóźniona.
- Chociaż autyzm nie jest wyleczalny, terapia i grupy wsparcia poprawiają funkcjonowanie społeczne i jakość życia mężczyzn z ASD.
Objawy społeczne i komunikacyjne
U dorosłych mężczyzn z autyzmem dominują trudności w sferze interakcji społecznych i komunikacji, co określane jest jako „diada autyzmu”.
Mężczyźni często odczuwają dyskomfort w sytuacjach społecznych, co objawia się lękiem, niezręcznością lub unikaniem spotkań.
Kluczowe objawy to:
- Brak utrzymywania kontaktu wzrokowego, co może być interpretowane jako brak zainteresowania rozmówcą.
- Trudności w rozumieniu emocji innych osób oraz własnych, w tym problemy z empatią – mężczyźni mogą nieświadomie odpowiadać w sposób zbyt bezpośredni lub nieuprzejmy.
- Problemy z interpretacją mowy ciała, gestów, sarkazmu, ironii czy metafor; wypowiedzi są traktowane dosłownie, co prowadzi do nieporozumień.
- Jednostronne rozmowy, takie jak monologi na wąskie tematy, bez zainteresowania odpowiedzią drugiej strony.
- Brak modulacji głosu, co sprawia, że mowa brzmi monotonnie lub nieadekwatnie do sytuacji.
- Trudności w regulacji emocji, co może skutkować impulsywnymi reakcjami lub wycofaniem.
Te cechy są bardziej nasilone u mężczyzn niż u kobiet, które częściej naśladują zachowania społeczne, co maskuje objawy.
Badania pokazują, że mężczyźni rzadziej rozwijają strategie kompensacyjne, co czyni ich objawy bardziej standardowymi i zauważalnymi.
Bezpłatny test online autyzmuSztywne wzorce zachowań i zainteresowań
Druga kluczowa sfera to ograniczony, powtarzalny i nieelastyczny wzorzec zachowań.
U mężczyzn objawia się to silnym przywiązaniem do rutyny, co pomaga w kontrolowaniu codzienności, ale utrudnia adaptację do zmian.
Przykłady:
- Wykonywanie tych samych czynności codziennie, np. organizowanie rzeczy w identyczny sposób.
- Intensywne, wąskie zainteresowania, takie jak głęboka wiedza w specyficznej dziedzinie (np. matematyka, inżynieria czy informatyka), choć to może przynieść sukcesy zawodowe.
- Powtarzalne ruchy, jak machanie rękami, kołysanie się, stukanie palcami czy odchrząkiwanie, szczególnie w stresujących sytuacjach.
- Niezgrabność ruchowa i problemy z czynnościami manualnymi.
Mężczyźni z ASD często wykazują wybitne talenty w analizie wzorców czy szczegółowej pamięci, co przekłada się na osiągnięcia, ale też i na izolację, gdy zainteresowania są postrzegane jako niecodzienne.
Zaburzenia sensoryczne i percepcyjne
Nadwrażliwość lub niedowrażliwość sensoryczna jest powszechna u mężczyzn z autyzmem.
Może to obejmować:
- Nadwrażliwość na dźwięki, światło, zapachy czy dotyk, co przekłada się na cierpienie w zatłoczonych miejscach.
- Mniejszą wrażliwość na ból, smak czy temperaturę.
- Problemy z funkcjami wykonawczymi, takimi jak planowanie, pamięć robocza czy orientacja przestrzenna.
Te aspekty stwarzają nowe codzienne wyzwania, prowadząc do uczucia samotności i obniżonego zadowolenia z życia.
Diagnoza autyzmu u dorosłych mężczyzn
Diagnoza jest trudna, zwłaszcza gdy objawy są łagodne.
Brakuje też jednego jednoznacznego testu do diagnozy, która opiera się na obserwacji (np. ADOS-2), kwestionariuszach (jak AQ) i wywiadach z bliskimi.
Objawy muszą występować od dzieciństwa; do tego mogą pojawić się współwystępujące zaburzenia (depresja, lęk, ADHD, OCD) i wymagają diagnozy różnicowej.
U mężczyzn diagnoza jest stawiana wcześniej niż u kobiet, ale jest zarazem często opóźniona z powodu braku badań przesiewowych.
Po diagnozie mężczyźni odczuwają ulgę, lepiej rozumieją siebie i mają dostęp do wsparcia, choć może to prowadzić do auto stygmatyzacji czy depresji.
Wpływ na codzienne życie, rodzicielstwo, relacje i pracę
W codzienności mężczyźni z ASD preferują kontrolowane środowiska, co pomaga unikać zmian, ale ogranicza też usamodzielnienie.
Nadwrażliwość sensoryczna zakłóca ich funkcjonowanie, prowadząc do stopniowej izolacji.
Relacje są chaotyczne przez trudności z odczytem intencji, empatią i komunikacją niewerbalną.
W sferze seksualnej mężczyźni mogą wykazywać nietypowe preferencje (np. masochizm), częstszą masturbację pod wpływem stresu i problemy z utrzymaniem podniecenia z powodu lęków.
Podołanie rodzicielstwu wymaga dodatkowego wsparcia, choć mężczyźni mogą być zaangażowanymi rodzicami dzięki rutynie.
Niski wskaźnik zatrudnienia wynika z braku dostosowanego wsparcia.
Jednak cechy, jak dokładność, cierpliwość i dobra pamięć, czynią ich wartościowymi pracownikami w specjalistycznych rolach.
Terapia i wsparcie
Autyzm nie jest wyleczalny, ale terapia (np. poznawczo-behawioralna, treningi umiejętności społecznych) pomaga w radzeniu sobie z objawami.
Grupy wsparcia i terapia z partnerem poprawiają relacje społeczne.
Diagnoza otwiera dostęp do orzeczeń o niepełnosprawności po 24. roku życia.
Jeśli zauważasz u siebie podobne objawy, skonsultuj się ze specjalistą – wczesna interwencja pomaga w budowaniu satysfakcjonującego życia.
Umów się na psychoterapię
Źródła
- DaWalt LS, Taylor JL, Movaghar A, Hong J, Kim B, Brilliant M, Mailick MR. Health profiles of adults with autism spectrum disorder: Differences between women and men. Autism Res. 2021 Sep;14(9):1896-1904.
- Roy M, Strate P. Autism Spectrum Disorders in Adulthood-Symptoms, Diagnosis, and Treatment. Dtsch Arztebl Int. 2023 Feb 10;120(6):87-93.
- Seltzer MM, Krauss MW, Shattuck PT, Orsmond G, Swe A, Lord C. The symptoms of autism spectrum disorders in adolescence and adulthood. J Autism Dev Disord. 2003 Dec;33(6):565-81.
Dowiedz się więcej
- Objawy autyzmu u dorosłych
- Czym jest autyzm atypowy?
- Czy autyzm jest dziedziczny?
- Trening umiejętności społecznych – na czym polega i co daje
- Psycholog online – terapia i konsultacje przez internet
- Jaki nurt terapii jest najskuteczniejszy?
