Twoje dziecko łatwo się zniechęca?
Przeżywa mocno każdą porażkę, długo rozpamiętuje drobne konflikty, trudno mu wrócić do równowagi po stresującej sytuacji?
To może oznaczać, że jego odporność psychiczna jest jeszcze w budowie – a Ty, jako rodzic, masz realny wpływ na to, jak będzie się rozwijać.
W tym artykule dowiesz się, czym właściwie jest odporność psychiczna u dzieci, od czego zależy i co możesz robić na co dzień, by wspierać dziecko w radzeniu sobie z trudnościami – bez presji, oceniania i perfekcjonizmu.
Co to jest odporność psychiczna?
Odporność psychiczna to zdolność do radzenia sobie z trudnościami, adaptowania się do zmian i powrotu do równowagi po stresujących wydarzeniach.
Nie oznacza braku emocji, tylko umiejętność ich regulowania i odbudowywania poczucia bezpieczeństwa.
U dzieci odporność psychiczna dopiero się kształtuje – nie rodzą się z nią, tylko ją nabywają, dzięki doświadczeniom, relacjom i wsparciu dorosłych.
I to dobra wiadomość: można ją wspierać, rozwijać i wzmacniać – także w codziennych, zwyczajnych sytuacjach.
Co wpływa na odporność psychiczną dziecka?
Nie ma jednej recepty na „silną psychikę”, ale są czynniki, które ją skutecznie wspierają:
- Bezpieczna relacja z opiekunem – dziecko, które wie, że jest kochane i akceptowane niezależnie od sytuacji, łatwiej radzi sobie z wyzwaniami.
- Możliwość popełniania błędów – dzieci uczą się na błędach tylko wtedy, gdy nie są za nie zawstydzane ani karane.
- Stabilność emocjonalna rodziców – jeśli dorosły potrafi regulować swoje emocje, dziecko się tego od niego uczy.
- Poczucie sprawczości – dziecko, które ma wpływ na drobne decyzje, łatwiej poradzi sobie w sytuacjach, które nie są od niego zależne.
- Dostęp do wsparcia, gdy jest trudno – nie chodzi o to, by dziecko „radziło sobie samo”, tylko by wiedziało, że w razie czego nie zostanie samo z problemem.
Jak wspierać odporność psychiczną dziecka – praktyczne wskazówki
Odporność psychiczna u dzieci to coś, co można rozwijać każdego dnia – spokojnie, małymi krokami.
Nie chodzi o to, by wychować dziecko „odporne na wszystko”, ale takie, które wie, że może czuć, że ma wpływ i że nie zostanie samo, gdy będzie trudno.
Daj dziecku prawo do emocji
Odporność nie polega na „nieprzejmowaniu się”.
Pozwalaj dziecku przeżywać emocje – również te trudne – bez umniejszania, zawstydzania czy gaszenia.
- Zamiast „nie płacz” – powiedz „widzę, że jest Ci trudno”.
- Zamiast „nie ma się czego bać” – powiedz „rozumiem, że się boisz – jestem przy Tobie”.
Nie ratuj od razu z każdej opresji
Dziecko uczy się odporności wtedy, gdy ma przestrzeń, by spróbować poradzić sobie samo, ale z Twoją obecnością w tle.
Nie chodzi o zostawianie go samemu sobie – tylko o to, by nie odbierać mu szansy na naukę.
- Daj czas, zanim podpowiesz rozwiązanie.
- Wspieraj, ale nie wyręczaj.
- Doceniaj wysiłek, nie tylko efekt.
Chwal za próby, nie tylko za sukcesy
Gdy dziecko uczy się, że warto próbować, nawet jeśli się nie uda, buduje wewnętrzną motywację i większą odporność na porażki.
- Zamiast „super, udało Ci się!”, powiedz: „widzę, że bardzo się starałeś, to było trudne”.
- Pokazuj, że błąd to nie porażka, tylko element nauki.
Bądź emocjonalnie dostępny
Odporność nie rozwija się w próżni – dziecko potrzebuje dorosłego, który jest obecny, reaguje spokojnie, daje poczucie bezpieczeństwa.
Twoja regulacja emocji to najlepszy model dla jego układu nerwowego.
- Jeśli dziecko wpada w histerię – nie krzycz, nie zawstydzaj, tylko bądź obok.
- Jeśli sam/a czujesz napięcie – nazwij to: „jestem zmęczony, ale postaram się być przy Tobie spokojnie”.
Co osłabia odporność psychiczną u dzieci?
- Presja na bycie „grzecznym” i bezbłędnym – dzieci, które nie mogą pokazywać emocji, uczą się je tłumić zamiast regulować.
- Brak przewidywalności – nagłe zmiany, chaos w codzienności czy brak jasnych zasad w domu powodują napięcie i lęk.
- Reagowanie złością na emocje dziecka – jeśli dziecko słyszy „nie przesadzaj”, „nie dramatyzuj”, uczy się, że jego emocje są złe lub niewłaściwe.
Źródła
- Masten, A., & Barnes, A. (2018). Resilience in Children: Developmental Perspectives. Children, 5. https://doi.org/10.3390/children5070098.
- Masten, A., Best, K., & Garmezy, N. (1990). Resilience and development: Contributions from the study of children who overcome adversity. Development and Psychopathology, 2, 425 – 444. https://doi.org/10.1017/S0954579400005812.
- Sikorska, I., Adamczyk-Banach, M., & Polak, M. (2021). Odporni rodzice–odporne dzieci. Jak zasoby psychiczne rodziny wpływają na odporność psychiczną dziecka. Edukacja Elementarna w Teorii i Praktyce, 16 (2 (60)), 101-117.
Dowiedz się więcej
- Odporność psychiczna – Czym jest? Jak ją wzmacniać?
- Przemoc psychiczna – jak się bronić?
- Jak radzić sobie z odrzuceniem przez bliskich?
- Czy można odziedziczyć lęki po rodzicach?
