Zaburzenie osobowości typu borderline (BPD) to złożony problem psychiczny, który dotyka około 1-2% populacji, częściej kobiet.
Charakteryzuje się chwiejnością emocjonalną, impulsywnością, niestabilnym obrazem siebie, lękiem przed odrzuceniem oraz zaburzonymi relacjami interpersonalnymi.
Osoby z BPD często doświadczają intensywnego cierpienia, co może prowadzić do ryzykownych zachowań, takich jak samookaleczenia czy próby samobójcze.
Ale borderline jest uleczalne – badania pokazują, że u większości osób objawy wyciszają się z wiekiem, a odpowiednio dobrana terapia pozwala na osiągnięcie remisji i poprawę funkcjonowania społecznego oraz zawodowego.
Kluczowe wnioski
- Najlepsze efekty w leczeniu borderline (BPD) przynoszą specjalistyczne modele psychoterapii zaprojektowane bezpośrednio dla tego zaburzenia (CBT, DBT, terapia schematów).
- Długoterminowa terapia znacząco zwiększa szanse na trwałą remisję objawów borderline (BPD) oraz dobre funkcjonowanie społeczne i zawodowe.
- Leki nie leczą borderline (BPD), lecz mogą wspierać psychoterapię poprzez łagodzenie objawów i leczenie współwystępujących zaburzeń.
- Prawidłowa diagnoza borderline (BPD) wymaga pogłębionego wywiadu klinicznego, analizy historii życia oraz różnicowania z innymi zaburzeniami psychicznymi.
Diagnoza borderline
Diagnoza BPD wymaga dokładnej analizy historii życia, wywiadu klinicznego oraz wykluczenia innych zaburzeń, zgodnie z kryteriami ICD-10 lub DSM-5.
Przyczyny jego występowania nie są w pełni znane, ale wskazuje się na czynniki biologiczne, takie jak dysregulacja emocjonalna, oraz społeczne, jak wpływ środowiska w czasach dzieciństwa.
Bez leczenia ryzyko współwystępujących zaburzeń wzrasta – w tym depresja, nadużywanie substancji czy wypalenie.
Najskuteczniejsze leczenie borderline opiera się na specjalistycznych formach psychoterapii, które pozwalają na kontrolę objawów, a nawet ich całkowite wyeliminowanie, prowadząc do stanu remisji.
Co czyni leczenie borderline skutecznym?
Najskuteczniejsze leczenie borderline skupia się na psychoterapii, ponieważ BPD to zaburzenie osobowości, a nie choroba, którą można wyleczyć lekami.
Terapie są indywidualnie dostosowywane, co zwiększa ich efektywność.
Kluczowe jest podjęcie leczenia jak najwcześniej, co przyspiesza zanikanie objawów i minimalizuje ryzyko nawrotów.
Badania wskazują, że aż 88% osób z BPD uczestniczy w terapii.
Sukces zależy od motywacji pacjenta, cierpliwości i przestrzegania zaleceń terapeutycznych.
Terapie pozwalają na osiągnięcie remisji – stanu, w którym objawy nie spełniają kryteriów diagnostycznych – co umożliwia normalne funkcjonowanie.
Wyzwania w leczeniu borderline wynikają z wysokiego ryzyka porzuceń terapii, impulsywności pacjentów oraz stygmatyzacji.
Dawniej BPD uważano za trudne do leczenia, ale współczesne modele terapeutyczne, opracowane specjalnie dla tego zaburzenia, przynoszą znacząco lepsze rezultaty.
Najskuteczniejsze terapie w leczeniu borderline
Terapia dialektyczno-behawioralna (DBT)
Jedną z najskuteczniejszych metod leczenia borderline jest terapia dialektyczno-behawioralna (DBT), stworzona specjalnie dla osób z BPD i tendencjami samobójczymi.
Opiera się na teorii biospołecznej, uwzględniającej czynniki biologiczne (dysregulacja emocjonalna) i społeczne (środowisko unieważniające).
DBT holistycznie patrzy na rzeczywistość z uwzględnieniem akceptacji i zmiany.
Składa się z czterech elementów: indywidualnej psychoterapii (raz w tygodniu, 50 minut skupionej na powstrzymywaniu destrukcyjnych zachowań), treningu umiejętności grupowych (raz w tygodniu, 2-2,5 godziny, moduły: uważność, skuteczność interpersonalna, regulacja emocji, tolerancja dystresu), konsultacji telefonicznych (między sesjami) oraz superwizji dla terapeutów.
Skuteczność DBT jest wysoka – pomaga w regulacji emocji, poprawie relacji i redukcji impulsywności.
Pacjenci uczą się radzić sobie z kryzysami, co prowadzi do zmniejszenia ryzyka samobójczego.
Terapia jest długoterminowa, ale znacząca poprawa może wystąpić po kilku miesiącach regularnych sesji.
Terapia schematów
Kolejnym najskuteczniejszym nurtem w leczeniu borderline jest terapia schematów, czyli odmiana terapii poznawczej.
Schematy to wzorce myślenia i zachowania powstałe w dzieciństwie z powodu niezaspokojonych potrzeb, takich jak bezpieczeństwo, autonomia czy poczucie wartości.
W BPD aktywują się liczne schematy, prowadząc do szybkich zmian nastrojów (trybów schematów).
Terapia wykorzystuje techniki doświadczeniowe (praca z emocjami, wizualizacje), poznawcze (dialog sokratejski, dzienniki) i behawioralne (eksperymenty, odgrywanie ról).
Sesje odbywają się 1-2 razy w tygodniu, a proces terapii trwa od 1,5 do 4 lat, czasem dłużej.
Jest skuteczna w zmianie głębokich wzorców, co prowadzi do stabilności emocjonalnej i lepszego funkcjonowania.
Pomaga także pacjentom zrozumieć korzenie problemów i budować zdrowsze relacje.
Rola farmakoterapii w leczeniu borderline
Farmakoterapia nie leczy BPD, ale wspomaga terapię, łagodząc objawy.
Stosuje się antydepresanty (na nastrój i lęk), normotymiki (stabilizacja nastroju), atypowe neuroleptyki (na impulsywność) czy leki uspokajające.
Jest wskazana przy współwystępujących zaburzeniach, takich jak depresja czy bezsenność.
Czas trwania i prognozy
Najskuteczniejsze w wynikach leczenie borderline musi być długotrwałe – trwa więc kilka lat, z sesjami co najmniej raz w tygodniu.
Poprawa może być zauważalna po kilku miesiącach, ale pełna remisja wymaga czasu.
U wielu pacjentów objawy zanikają na lata, a ryzyko nawrotu maleje przy szybkiej interwencji.
Około 50% osiąga pełną remisję z dobrym funkcjonowaniem społecznym i zawodowym, a 93% – remisję objawów trwającą co najmniej 2 lata.
Pamiętaj, że BPD nie jest wyrokiem – z odpowiednim wsparciem możliwe jest pełne funkcjonowanie.
Umów się na psychoterapię
Źródła
- Choi-Kain LW, Finch EF, Masland SR, Jenkins JA, Unruh BT. What Works in the Treatment of Borderline Personality Disorder. Curr Behav Neurosci Rep. 2017;4(1):21-30.
- Crotty K, Viswanathan M, Kennedy S, Edlund MJ, Ali R, Siddiqui M, Wines R, Ratajczak P, Gartlehner G. Psychotherapies for the treatment of borderline personality disorder: A systematic review. J Consult Clin Psychol. 2024 May;92(5):275-295.
- Setkowski K, Palantza C, van Ballegooijen W, Gilissen R, Oud M, Cristea IA, Noma H, Furukawa TA, Arntz A, van Balkom AJLM, Cuijpers P. Which psychotherapy is most effective and acceptable in the treatment of adults with a (sub)clinical borderline personality disorder? A systematic review and network meta-analysis. Psychol Med. 2023 Jun;53(8):3261-3280.
Dowiedz się więcej
- Borderline – objawy u dorosłych
- Terapia borderline online
- Atak borderline – charakterystyka
- Jak manipuluje osoba z borderline?
- Konsekwencje nieleczonego borderline
