ADHD (zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi) to aktualnie jedno z najczęściej diagnozowanych zaburzeń neurorozwojowych u dzieci.
Objawia się trudnościami z koncentracją, impulsywnością i nadmierną aktywnością.
Wiele z tych zachowań może być jednak częścią „normalnego” rozwoju – dlatego tak ważne jest rzetelne podejście, które pozwala odróżnić ADHD od wrodzonego temperamentu czy chwilowych trudności.
Kluczowe wnioski
- Diagnoza ADHD to złożony, wieloetapowy proces oparty na wywiadach, kwestionariuszach, obserwacji i wykluczeniu innych przyczyn problemów.
- Formalną diagnozę stawia psychiatra dziecięcy w oparciu o współpracę zespołową z psychologami i nauczycielami.
- Rodzice mogą wesprzeć diagnozę, dostarczając pełnych informacji o rozwoju dziecka: m.in. obserwacjach nauczycieli i przykładach trudności.
- Konsultacja w kierunku ADHD jest wskazana, gdy trudności dziecka są nasilone, częste i znacząco utrudniają codzienne funkcjonowanie.
Kiedy warto zgłosić się na diagnozę?
Rodzice najczęściej zauważają pierwsze objawy w wieku przedszkolnym lub wczesnoszkolnym.
Warto rozważyć konsultację, jeśli dziecko:
- ma ogromny problem z utrzymaniem uwagi, łatwo się rozprasza i gubi szczegóły,
- jest niemal cały czas w ruchu, nawet w sytuacjach wymagających spokoju przez chwilę,
- działa impulsywnie, często przerywa innym, odpowiada zanim usłyszy pytanie do końca,
- ma trudności w przestrzeganiu zasad i dostosowaniu się do grupy.
Niepokój powinny budzić nie pojedyncze zachowania, ale ich nasilenie, częstotliwość i to, że utrudniają funkcjonowanie dziecka – zarówno w domu, jak i w szkole.
Bezpłatny test na ADHDJakie zachowania są normalne i nie powinny budzić niepokoju?
Wiele zachowań, które na pierwszy rzut oka przypominają objawy ADHD, jest zupełnie naturalnym etapem rozwoju dziecka.
Warto o tym pamiętać, żeby nie interpretować zwykłej dziecięcej energii jako zaburzenia.
- Trudność z usiedzeniem w miejscu – dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym często mają problem z długim siedzeniem spokojnie, szczególnie jeśli sytuacja jest dla nich mało atrakcyjna (np. dłuższe zebranie, lekcja bez ruchu, oczekiwanie w kolejce). To naturalne, że wiercą się, machają nogami czy zmieniają pozycję.
- Szybka utrata koncentracji – maluchy łatwo się rozpraszają, zwłaszcza gdy zadanie jest monotonne, trudne albo zbyt długie. Zainteresowanie zwykle rośnie, jeśli temat jest ciekawy lub wiąże się z ruchem i zabawą.
- Impulsywność – przerywanie dorosłym, odpowiadanie zanim padnie całe pytanie czy głośne zgłaszanie się to typowe zachowania dzieci na początku edukacji. Z czasem, wraz z dojrzewaniem i ćwiczeniem samokontroli, stopniowo maleją.
- Zapominanie i gubienie rzeczy – wiele dzieci ma trudność z organizacją (np. zapomina zabrać zeszytu, gubi czapkę w szatni, zostawia zabawki w różnych miejscach). To częste i zwykle poprawia się wraz z wiekiem oraz praktyką.
Niepokój powinny budzić nie pojedyncze epizody takich zachowań, ale ich nasilenie, powtarzalność i wpływ na codzienne życie – gdy utrudniają naukę, relacje z rówieśnikami czy funkcjonowanie w domu.
Na czym polega diagnoza ADHD?
Diagnoza ADHD to proces wieloetapowy, który prowadzą specjaliści – psychiatra dziecięcy, psycholog lub neuropsycholog.
Nie istnieje jeden test czy badanie, które jednoznacznie potwierdzi ADHD.
To zawsze złożona ocena obejmująca różne źródła informacji.
Najczęściej stosuje się:
- Wywiad z rodzicami i dzieckiem – lekarz lub psycholog pyta o rozwój dziecka, jego zachowanie w domu, w szkole, w relacjach z rówieśnikami.
- Kwestionariusze i skale oceny – np. Connersa czy Vanderbilt, wypełniane przez rodziców i nauczycieli. Dzięki nim można obiektywnie ocenić, jak często występują określone trudności w różnych środowiskach.
- Obserwację dziecka – w trakcie spotkań specjalista ocenia poziom koncentracji, zachowania i interakcji.
- Wykluczenie innych przyczyn – niektóre choroby, problemy ze snem, trudności ze wzrokiem czy słuchem, a nawet przewlekły stres mogą powodować podobne objawy. Dlatego diagnostyka zawsze obejmuje także eliminację takich czynników.
Kto diagnozuje ADHD u dzieci?
Formalną diagnozę stawia psychiatra dziecięcy.
W procesie może brać udział psycholog, który przeprowadza testy i obserwacje, ale ostateczne rozpoznanie wymaga oceny lekarskiej.
Współpraca zespołowa daje najlepsze rezultaty – psychiatra, psycholog i nauczyciele dostarczają różnych perspektyw, co pozwala na pełniejszy obraz funkcjonowania dziecka.
Jak przygotować się do diagnozy?
Rodzice mogą wesprzeć proces, zbierając wcześniej:
- informacje od nauczycieli i wychowawców,
- przykłady sytuacji, w których trudności dziecka są najbardziej widoczne,
- historię rozwoju dziecka (np. jak przebiegało niemowlęctwo, nauka mowy, pierwsze lata życia).
Im pełniejszy obraz, tym łatwiej o trafną diagnozę.
Diagnoza ADHD u dzieci to wieloetapowy proces, w którym ważne są zarówno obserwacje rodziców i nauczycieli, jak i ocena specjalistów.
Kluczowe jest, by nie kierować się pojedynczymi zachowaniami, ale całościowym funkcjonowaniem dziecka.
Dzięki odpowiedniej diagnozie można nie tylko potwierdzić ADHD, ale też zaplanować skuteczną pomoc, która ułatwi dziecku rozwój i codzienne życie.
Umów się na psychoterapię
Źródła
- Peterson, B., Trampush, J., Brown, M., Maglione, M., Bolshakova, M., Rozelle, M., Miles, J., Pakdaman, S., Yagyu, S., Motala, A., & Hempel, S. (2024). Tools for the Diagnosis of ADHD in Children and Adolescents: A Systematic Review.. Pediatrics. https://doi.org/10.1542/peds.2024-065854.
- Tam, L., Taechameekietichai, Y., & Allen, J. (2024). Individual child factors affecting the diagnosis of attention deficit hyperactivity disorder (ADHD) in children and adolescents: a systematic review. European Child & Adolescent Psychiatry, 34, 1469 – 1496. https://doi.org/10.1007/s00787-024-02590-9.
- Leffa, D., Caye, A., & Rohde, L. (2022). ADHD in Children and Adults: Diagnosis and Prognosis.. Current topics in behavioral neurosciences. https://doi.org/10.1007/7854_2022_329.
Dowiedz się więcej
