Hipochondria, zwana również nerwicą hipochondryczną lub zaburzeniem lękowym związanym ze zdrowiem, to poważny problem psychiczny, który dotyka wielu osób w różnym wieku.
Charakteryzuje się ona nadmiernym, nieuzasadnionym lękiem o własne zdrowie, co prowadzi do przekonania o istnieniu ciężkiej choroby mimo braku medycznych dowodów.
Jej objawy muszą trwać co najmniej sześć miesięcy, by postawić diagnozę, a problem może współwystępować z depresją czy innymi nerwicami.
Kluczowe wnioski
- Objawy hipochondrii obejmują przekonanie o chorobie, nadmierny lęk i obsesyjne obserwowanie ciała, a diagnoza wymaga wykluczenia chorób somatycznych i spełnienia kryteriów DSM-5.
- Najskuteczniejsze leczenie opiera się na psychoterapii poznawczo-behawioralnej połączonej z farmakoterapią, przy jednoczesnym wsparciu otoczenia i empatycznym podejściu bliskich.
- Źródła hipochondrii tkwią w czynnikach psychicznych, wychowawczych i przeżytych traumach, a także w zaburzeniach osobowości, stresie i korzyściach emocjonalnych wynikających z roli chorego.
- Hipochondria to zaburzenie lękowe polegające na obsesyjnym przekonaniu o istnieniu ciężkiej choroby mimo braku dowodów medycznych.
Charakterystyka hipochondrii
Hipochondria to zaburzenie somatyzacyjne, w którym pacjent jest pochłonięty myślą o swojej potencjalnej chorobie.
Osoby dotknięte tym problemem boją się poważnych schorzeń, takich jak nowotwór, zawał serca, udar, AIDS czy choroby tropikalne.
Nawet po negatywnych wynikach badań lęk wraca, a pacjent szuka nowych symptomów lub innego specjalistów.
Nie jest to świadoma symulacja – lęk jest autentyczny i paraliżujący.
Wyróżnia się dwa typy hipochondrii: osoby szukające pomocy medycznej (częste wizyty, badania) i unikające (z obawy przed potwierdzeniem choroby).
Cyberchondria, czyli kompulsywne wyszukiwanie informacji online, pogarsza stan, prowadząc do samodiagnozy i niepotrzebnych testów.
Hipochondria wpływa na funkcjonowanie społeczne: pacjenci mogą preferować towarzystwo chorych, a także domagać się wzmożonej uwagi od bliskich, co prowadzi do frustracji w relacjach.
Często pojawia się w trzeciej lub czwartej dekadzie życia.
Sprawdź, czy cierpisz na lękiPrzyczyny powstawania hipochondrii
Przyczyny hipochondrii nie są jednoznaczne i wymagają indywidualnej analizy.
Często korzenie tkwią w dzieciństwie: np. przez nadopiekuńczych rodziców, którzy nadmiernie reagowali na drobne dolegliwości, ucząc tym samym dziecko, że zdrowie jest kruche.
Traumy psychiczne, jak skomplikowana choroba w młodości, śmierć bliskiej osoby czy nagła choroba kogoś zdrowego, budzą lęk przed podobnym scenariuszem.
Inne czynniki to egocentryzm, narcyzm i nadmierna koncentracja na sobie, co sprawia, że normalne doznania cielesne stają się „patologiczne”.
Niezaspokojone potrzeby emocjonalne – brak akceptacji, zainteresowania czy satysfakcji – mogą prowadzić do „ucieczki w chorobę” jako sposobu na uzyskanie uwagi.
Hipochondria może też być reakcją na stresujące okresy przejściowe: dojrzewania, menopauzy czy starzenia się.
Współwystępujące zaburzenia, jak depresja czy tendencje lękowe, nasilają problem.
Czasem korzyści emocjonalne, np. zainteresowanie ze strony otoczenia hipochondryka, utrzymują zaburzenie.
Objawy i diagnostyka hipochondrii
Objawy dzielą się na trzy kategorie: przekonanie o chorobie (pewność co do ciężkiego schorzenia mimo zapewnień lekarzy), obawy przed chorobą (lęk po informacjach o ryzyku) i zatroskanie cielesne (stała obserwacja ciała, samobadanie).
Pacjenci doświadczają nieuzasadnionego lęku, depresji, problemów ze snem i jedzeniem z powodu obsesyjnych myśli.
Częste są dolegliwości bólowe, trudności w opisie symptomów i wyolbrzymianie cierpienia.
Diagnoza wymaga wykluczenia chorób somatycznych przez badania, a następnie oceny psychologicznej lub psychiatrycznej.
Kryteria DSM-5 obejmują: pochłonięcie myślą o chorobie, łagodne objawy somatyczne, nadmierny niepokój, przesadne zachowania (np. sprawdzanie ciała) lub unikanie (np. wizyt lekarskich).
Proces jest trudny: pacjenci mogą zmieniać lekarzy, żądać testów, i utwierdzać się w międzyczasie w przekonaniu o chorobie.
Metody leczenia hipochondrii
Leczenie hipochondrii jest długotrwałe i wymaga zaangażowania, bo pacjenci często opierają się, nie uznając, że problem leży w psychice.
Najskuteczniejsza jest psychoterapia, zwłaszcza w nurcie poznawczo-behawioralnym (CBT).
Terapia pomaga zmienić błędne przekonania, redukuje zachowania sprawdzające i lęk poprzez eksperymenty behawioralne.
Farmakoterapia wspomaga proces: antydepresanty, głównie inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI), wyciszają objawy lękowe i depresyjne, ułatwiając terapię.
Leczenie jest trudne – pacjenci mogą reagować oburzeniem na sugestię psychiatry, preferując „somatyczne” wyjaśnienia.
Bliscy hipochondryka powinni empatyczne słuchać bez wchodzenia w dyskusje o zdrowiu, przekierowywać rozmowy na inne tematy, unikać wzmacniania korzyści emocjonalnych.
Zachęcanie do terapii jest kluczowe, by przerwać cykl.
Hipochondria to nie „wymysł”, tylko realny problem, który można leczyć.
Jeśli rozpoznajesz u siebie lub bliskich objawy, skonsultuj się ze specjalistą – wczesna interwencja poprawia rokowania i jakość życia.
Umów się na psychoterapię
Źródła
- Bailer J, Kerstner T, Witthöft M, Diener C, Mier D, Rist F. Health anxiety and hypochondriasis in the light of DSM-5. Anxiety Stress Coping. 2016;29(2):219-39.
- Kikas K, Werner-Seidler A, Upton E, Newby J. Illness Anxiety Disorder: A Review of the Current Research and Future Directions. Curr Psychiatry Rep. 2024 Jul;26(7):331-339.
- Mobley D, Baum NH, Beattie A, Nemeroff C. When Imagination Becomes a Disease: Dealing With Hypochondriacal Patients in Clinical Practice. Ochsner J. 2019 Summer;19(2):70-73.
Dowiedz się więcej
- Hipochondryk: kim jest, jak rozpoznać i jak pomóc
- Czy zaburzenia lękowe są uleczalne?
- CBT na zaburzenia lękowe
- Jak rozmawiać z osobą z zaburzeniami lękowymi?
- Jak wspierać osobę z zaburzeniami lękowymi?
