Hipochondria, często określana jako lęk o zdrowie, to złożone zaburzenie psychiczne, które może znacząco wpływać na jakość życia.
Jeśli rozpoznajesz u siebie podobne objawy, warto skonsultować się z specjalistą – empatyczne wsparcie i profesjonalna pomoc mogą przynieść ulgę i zmianę.
Kluczowe wnioski
- Hipochondria to zaburzenie lękowe, w którym osoba błędnie interpretuje zwykłe objawy ciała jako oznaki poważnej choroby, co prowadzi do chronicznego niepokoju i błędnego koła obaw.
- Rozpoznanie wymaga wykluczenia chorób somatycznych i spełnienia kryteriów psychiatrycznych.
- Skuteczne leczenie hipochondrii opiera się na terapii poznawczo-behawioralnej wspieranej farmakoterapią.
- Objawy obejmują natrętne myśli o chorobie i błędną interpretację fizycznych doznań, co nasila lęk i utrudnia relacje z otoczeniem.
- Przyczyny mają charakter różnorodny i obejmują doświadczenia z dzieciństwa, traumy, współwystępujące zaburzenia lękowe oraz deficyty emocjonalne.
Co to jest hipochondria?
Hipochondria to stan, w którym osoba doświadcza uporczywego przekonania o istnieniu poważnej choroby somatycznej, mimo braku medycznego uzasadnienia.
Hipochondria pochodzi od greckiego słowa „hipokhondria”, odnoszącego się do chrząstki w klatce piersiowej, gdzie starożytni lokowali źródła melancholii i zamartwiania się.
W dzisiejszej klasyfikacji DSM-5 jest definiowana jako zaburzenie lękowe przed chorobą, gdzie lęk utrzymuje się co najmniej 6 miesięcy.
Podobnie w ICD-10 i ICD-11 klasyfikowana jest jako zaburzenie lękowe związane ze stanem zdrowia.
Nie jest to symulacja – pacjenci naprawdę odczuwają lęk i objawy, ale ich interpretacja jest błędna, co prowadzi do sytuacji bez wyjścia: wizyty u lekarzy, negatywne wyniki, krótkotrwała ulga, a potem nowe obawy.
Osoby z hipochondrią często koncentrują się na swoim ciele, interpretując normalne funkcje (np. pocenie się, chrypkę) jako patologiczne.
Wyróżnia się dwa typy hipochondrii: poszukujący pomocy (częste badania) i unikający (obawa przed potwierdzeniem choroby).
Współcześnie problem nasila zjawisko takie jak cyberchondria – obsesyjne wyszukiwanie informacji w internecie, co może prowadzić do niepotrzebnych badań, jak kolonoskopia bez wskazań.
Bezpłatny test online zaburzeń lękowychHipochondria u dzieci
Hipochondria u dzieci to zjawisko, które choć rzadziej omawiane niż u dorosłych, może znacząco wpływać na rozwój emocjonalny i codzienne funkcjonowanie młodego człowieka.
Zaburzenie to może manifestować się już we wczesnym dzieciństwie, z nasileniem objawów po 7. roku życia, gdy dziecko zaczyna lepiej przewidywać potencjalne zagrożenia dla zdrowia.
Objawy obejmują przede wszystkim uporczywe skargi na różnorodne dolegliwości bólowe, takie jak bóle głowy, brzucha czy inne niespecyficzne symptomy, które dziecko postrzega jako sygnały poważnej choroby.
Te doznania, choć realnie odczuwane, mają podłoże psychiczne i prowadzą do zatracania poczucia rzeczywistości oraz błędnej interpretacji normalnych funkcji organizmu.
Przyczyny hipochondrii u dzieci są wieloczynnikowe i często związane z dynamiką rodzinną lub środowiskową.
Kluczowym elementem może być chęć zwrócenia na siebie uwagi rodziców – w sytuacjach, gdy dziecko odczuwa brak zainteresowania, symulowanie lub wyolbrzymianie objawów prowadzi do częstszych wizyt u lekarzy, co zaspokaja potrzebę bliskości i troski.
Inne czynniki ryzyka to reakcje na stres, doświadczenia przemocy lub krzywdy, a także współwystępujące zaburzenia lękowe, takie jak lęk uogólniony czy fobia szkolna.
Styl wychowawczy, np. nadopiekuńczość lub ignorowanie emocji dziecka, również może predysponować do rozwoju tego zaburzenia, tworząc błędne koło lęku i somatycznych reakcji.
Leczenie skupia się na psychoterapii, najlepiej w formie opieki psychologicznej dostosowanej do wieku dziecka, która pomaga zrozumieć mechanizmy lęku i zmienić wzorce myślenia.
Objawy hipochondrii
Objawy można podzielić na psychiczne i somatyczne.
Psychiczne to obsesyjne myśli o chorobie, nadmierna troska o zdrowie, paniczny lęk o życie i ciągłe monitorowanie ciała.
Fizyczne objawy, takie jak bóle głowy, brzucha, kołatanie serca czy zmęczenie, wynikają z napięcia lękowego, ale są interpretowane jako symptomy poważnych schorzeń – np. ból w klatce jako zawał, ból głowy jako guz mózgu.
Pacjenci mogą reagować oburzeniem na sugestie, że ich problemy mają podłoże psychiczne, co komplikuje relacje z otoczeniem.
Przyczyny hipochondrii
Przyczyny nie są jednoznaczne, ale badania wskazują na kombinację czynników.
Nadopiekuńczość rodziców w dzieciństwie, gdzie drobne dolegliwości były nadmiernie omawiane, może kształtować tendencję do lęku.
Traumatyczne wydarzenia, jak nagła śmierć bliskiej osoby czy własna choroba, działają jako wyzwalacze.
Do tego dochodzą współwystępujące zaburzenia lękowe uogólnione, depresyjne czy osobowości lękowej.
Inne czynniki to brak satysfakcji życiowej, rozchwianie psychiczne w okresach przejściowych (dojrzewanie, menopauza) oraz potrzeba uwagi i akceptacji – „ucieczka w chorobę” zaspokaja emocjonalne deficyty.
Lęk często prowadzi do objawów somatycznych (np. ból z napięcia), które utwierdzają przekonanie o chorobie, tworząc błędne koło.
Diagnoza hipochondrii
Diagnostyka jest trudna i wymaga współpracy internistów z psychiatrą lub psychologiem.
Najpierw wyklucza się choroby somatyczne poprzez badania (np. pakiety profilaktyczne krwi, serca).
Wywiad psychiatryczny obejmuje zbadanie stanu emocjonalnego, sytuacji życiowej i przeszłości.
Kryteria obejmują: objawy trwające co najmniej 6 miesięcy, brak somatycznego uzasadnienia, nadmierny lęk.
W przypadkach cyberchondrii pacjenci przychodzą z „gotową diagnozą” z internetu, co komplikuje proces.
Leczenie i strategie radzenia sobie
Leczenie opiera się na psychoterapii, zwłaszcza poznawczo-behawioralnej (CBT), która pomaga zrozumieć mechanizmy lęku, zmienić przekonania i przerwać błędne koło.
Celem terapii w tym nurcie jest odwrócenie uwagi od ciała, praca nad automatycznymi myślami, wdrożenie technik relaksacyjnych.
Farmakoterapia jest uzupełnieniem: leki antydepresyjne (SSRI), neuroleptyki czy doraźne uspokajające w przypadkach z silnym lękiem, atakami paniki czy depresją.
Leczenie jest długotrwałe i wymaga cierpliwości – pacjent musi zaakceptować psychiczne podłoże problemów.
Hipochondria nie jest wyrokiem – z empatią i profesjonalną pomocą można odzyskać kontrolę nad życiem.
Jeśli czujesz, że to dotyczy Ciebie, umów się na konsultację.
Umów się na psychoterapię
Źródła
- Bailer J, Kerstner T, Witthöft M, Diener C, Mier D, Rist F. Health anxiety and hypochondriasis in the light of DSM-5. Anxiety Stress Coping. 2016;29(2):219-39.
- Neng JM, Weck F. Attribution of somatic symptoms in hypochondriasis. Clin Psychol Psychother. 2015 Mar-Apr;22(2):116-24.
- Newby JM, Hobbs MJ, Mahoney AEJ, Wong SK, Andrews G. DSM-5 illness anxiety disorder and somatic symptom disorder: Comorbidity, correlates, and overlap with DSM-IV hypochondriasis. J Psychosom Res. 2017 Oct;101:31-37.
Dowiedz się więcej
- Hipochondryk: kim jest, jak rozpoznać i jak pomóc
- Terapia lęku online
- Skuteczność terapii poznawczo-behawioralnej w leczeniu lęku uogólnionego
- Skutki długotrwałego lęku
- Z czego biorą się lęki?
