Słysząc słowo „narcyz”, wielu z nas ma przed oczami osobę pewną siebie, głośną, lubiącą być w centrum uwagi.
Ale narcyzm nie zawsze manifestuje się tak bezpośrednio.
Istnieje też jego subtelniejsza forma – narcyzm ukryty (inaczej: wrażliwy, cichy).
Na pierwszy rzut oka ukryty narcyz może wydawać się nieśmiały, delikatny i potrzebujący troski.
Jednak pod powierzchnią kryją się podobne mechanizmy, jak w klasycznym narcyzmie – ogromna potrzeba podziwu, trudności w budowaniu zdrowych relacji i skłonność do manipulacji.
Jak więc rozpoznać ukrytego narcyza?
Kluczowe wnioski
- Ukryty narcyz łączy pozorną nieśmiałość i wrażliwość z wewnętrznym poczuciem wyższości, manipulacją, pasywną agresją i zależnością emocjonalną.
- Ukrytego narcyza można zidentyfikować po powtarzających się zachowaniach takich jak nadmierna wrażliwość, granie ofiary, pasywna agresja i narzucanie potrzeb w relacji.
- Ukryty narcyz przejawia potrzebę uznania i kontroli w sposób subtelny, poprzez wycofanie, krytykę innych lub granie ofiary, w przeciwieństwie do jawnego narcyza.
Czym różni się ukryty narcyz od „klasycznego”?
Klasyczny (jawny) narcyz jest zazwyczaj otwarcie egocentryczny – lubi mówić o sobie, imponować innym i dominować w relacjach.
Ukryty narcyz natomiast działa znacznie subtelniej.
Jego potrzeba uznania i wyjątkowości wciąż jest bardzo silna, ale zamiast głośnej autopromocji częściej przyjmuje formę wycofania, krytyczności wobec innych albo grania roli ofiary.
To sprawia, że relacja z ukrytym narcyzem bywa wyjątkowo trudna – trudno od razu dostrzec, z kim ma się do czynienia, a zachowania narcystyczne często pojawiają się dopiero z czasem i są trudne do uchwycenia.
Cechy ukrytego narcyza
- Skrytość i pozorna nieśmiałość. Ukryty narcyz może sprawiać wrażenie osoby wycofanej, nieśmiałej, a nawet wrażliwej. Jednak ta pozorna skromność często służy jednemu celowi – wzbudzeniu opiekuńczości i uwagi innych.
- Silna wrażliwość na krytykę. Choć na zewnątrz może wydawać się spokojny, ukryty narcyz wyjątkowo mocno przeżywa każdą uwagę na swój temat. Krytyka, nawet konstruktywna, bywa odbierana jako atak, co prowadzi do obrażania się, wycofywania lub pasywnej agresji.
- Ukryte poczucie wyższości. Nie będzie otwarcie chwalił się sukcesami, jak jawny narcyz, ale wewnętrznie czuje się lepszy od innych. Może patrzeć na otoczenie z góry, krytykować i deprecjonować osiągnięcia innych – choć nie zawsze mówi to wprost.
- Skłonność do grania roli ofiary. Ukryty narcyz często używa cierpienia i narzekania jako sposobu na przyciągnięcie uwagi. Może przedstawiać siebie jako osobę skrzywdzoną przez świat, niedocenianą, niezrozumianą. Dzięki temu zyskuje uwagę i wsparcie, którego tak bardzo potrzebuje.
- Pasywna agresja. Zamiast otwartego konfliktu ukryty narcyz częściej posługuje się bierną agresją: milczeniem, przeciąganiem spraw, szantażem emocjonalnym, wycofywaniem się bez słowa czy „karaniem ciszą”. To forma kontroli i manipulacji, która daje mu poczucie przewagi.
- Zależność emocjonalna. Choć stara się sprawiać wrażenie niezależnego, w głębi mocno potrzebuje potwierdzenia swojej wartości ze strony innych. Może wikłać się w relacje, w których stale oczekuje uwagi, troski i podziwu.
- Idealizowanie i dewaluowanie. Podobnie jak jawny narcyz, ukryty narcyz ma tendencję do początkowego idealizowania drugiej osoby – traktowania jej jak wyjątkowej i niepowtarzalnej. Z czasem jednak obraz się zmienia, a partner czy bliski staje się obiektem krytyki, chłodu i odrzucenia.
Jak rozpoznać ukrytego narcyza w relacji?
Ukryty narcyz nie zawsze jest łatwy do zidentyfikowania.
Na początku relacji może być czuły, troskliwy i skromny.
Dopiero z czasem pojawiają się zachowania, które budzą niepokój: nadmierna wrażliwość na krytykę, granie ofiary, trudności w rozmowie o emocjach, pasywna agresja.
Typowe jest też poczucie, że relacja „kręci się” wokół jego potrzeb – mimo że na pozór wydaje się to niewidoczne.
Jeśli po spotkaniach z taką osobą często czujesz się winny/a, zmęczony/a, masz wrażenie, że twoje potrzeby się nie liczą, a cała energia idzie w to, by go nie urazić – to może być sygnał, że masz do czynienia z ukrytym narcyzem.
Ukryty narcyz nie przypomina stereotypowego obrazu narcystycznej osoby – bywa spokojny, cichy, a nawet nieśmiały.
Jednak pod tą maską kryje się silna potrzeba uznania i kontrolowania relacji.
Rozpoznanie tych cech jest pierwszym krokiem do tego, by zrozumieć, co naprawdę dzieje się w relacji, i zadbać o swoje granice.
Wiedza o ukrytym narcyzmie daje siłę – pozwala mniej się obwiniać, lepiej rozumieć własne doświadczenia i podjąć decyzje, które chronią nasze zdrowie psychiczne.
Umów się na psychoterapię
Źródła
- Kealy, D., & Rasmussen, B. (2012). Veiled and Vulnerable: The Other Side of Grandiose Narcissism. Clinical Social Work Journal, 40, 356-365. https://doi.org/10.1007/S10615-011-0370-1.
- Wink, P. (1991). Two faces of narcissism.. Journal of personality and social psychology, 61 4, 590-7 . https://doi.org/10.1037/0022-3514.61.4.590.
- Miller, J., Lynam, D., Hyatt, C., & Campbell, W. (2017). Controversies in Narcissism.. Annual review of clinical psychology, 13, 291-315 . https://doi.org/10.1146/annurev-clinpsy-032816-045244.
Dowiedz się więcej
- Narcyzm ukryty u kobiet – najczęstsze objawy i zachowania
- Syndrom ofiary narcyza – objawy i skutki toksycznej relacji
- Zachowanie ukrytego narcyza w związku
- Toksyczny partner narcyz – jak rozpoznać i uwolnić się?
- Związek z narcyzem – czy warto?
