Toksyczny terapeuta – jak rozpoznać i się chronić?

Relacja między pacjentem a terapeutą powinna opierać się na zaufaniu, szacunku i profesjonalizmie.

Jednak nie zawsze tak się dzieje.

Toksyczny terapeuta może nie tylko zahamować postępy w terapii, ale także wyrządzić poważne szkody emocjonalne.

Jak rozpoznać toksycznego terapeutę?

Jakie są konsekwencje takiej relacji?

Jak się przed nią chronić?

Cechy toksycznego terapeuty

Rozpoznanie toksycznego terapeuty nie zawsze jest łatwe, ale istnieją pewne sygnały ostrzegawcze, na które warto zwrócić uwagę:

1. Brak profesjonalizmu: Terapeuta spóźnia się na sesje, odwołuje je bez ważnego powodu lub nie przestrzega ustalonych granic.
2. Nadmierna kontrola: Stara się kontrolować życie pacjenta poza sesjami terapeutycznymi, podejmuje decyzje za niego lub narzuca swoje zdanie.
3. Brak empatii: Nie okazuje zrozumienia dla uczuć pacjenta, bagatelizuje jego problemy lub je ocenia.
4. Naruszanie granic: Przekracza granice fizyczne lub emocjonalne, angażuje się w relacje intymne z pacjentem lub ujawnia poufne informacje.
5. Brak superwizji i samorozwoju: Nie korzysta z superwizji, nie dba o własny rozwój zawodowy, co może prowadzić do stagnacji i błędów w terapii.
6. Stawianie się w roli autorytetu: Toksyczny terapeuta zamiast wspierać proces samodzielnego myślenia i podejmowania decyzji, narzuca własne interpretacje oraz rozwiązania, nie pozostawiając miejsca na dyskusję.
7. Niezdrowa komunikacja: Toksyczny terapeuta może stosować komunikację pełną ocen, krytyki lub wywoływać u pacjenta poczucie winy. Nierzadko pojawiają się sformułowania sugerujące, że pacjent „nie stara się wystarczająco”. Tego rodzaju podejście może prowadzić do pogłębienia problemów emocjonalnych.
8. Wpisywanie pacjenta w schematy: Toksyczny terapeuta może mechanicznie przypisywać pacjentowi określone etykiety lub schematy, nie uwzględniając jego osobistych doświadczeń. Będzie to skutkować błędną diagnozą, powierzchownym traktowaniem problemów oraz brakiem skutecznych metod pracy.
9. Łamanie zasad tajemnicy zawodowej: Toksyczny terapeuta może dzielić się szczegółami sesji z osobami trzecimi, opowiadać o pacjentach w nieodpowiedni sposób lub wykorzystywać zdobyte informacje do manipulacji.
10. Zbyt duża ilość prowadzonych terapii: Terapeuta, który podejmuje się pracy z nadmierną liczbą pacjentów, może nie być w stanie zapewnić każdemu z nich odpowiedniej jakości wsparcia.

Konsekwencje toksycznej terapii

Toksyczna psychoterapia może prowadzić do wielu negatywnych skutków:

• Pogorszenie stanu psychicznego: Zamiast poprawy pacjent może doświadczać nasilenia objawów, takich jak lęk czy depresja.
• Utrata zaufania do specjalistów: Negatywne doświadczenia mogą zniechęcić pacjenta do szukania pomocy w przyszłości.
• Izolacja społeczna: Terapeuta może manipulować pacjentem, prowadząc do zerwania relacji z bliskimi.

Jak się chronić przed toksycznym terapeutą?

Aby uniknąć toksycznej relacji terapeutycznej, warto:

• Korzystać ze sprawdzonych ośrodków: Upewnienie się, że terapeuta posiada odpowiednie wykształcenie i pracuje w ośrodku, które funkcjonuje na rynku od jakiegoś czasu i przejrzyście komunikuje zasady współpracy.
• Zwracać uwagę na pierwsze wrażenie: Jeśli od początku pojawia się dyskomfort lub niepokojące sygnały, należy rozważyć zmianę terapeuty.
• Pytać o superwizję: Profesjonalni terapeuci regularnie korzystają z superwizji, co świadczy o ich zaangażowaniu w rozwój zawodowy i dbałości o jakość terapii.
• Słuchać intuicji: Jeśli ma się poczucie, że coś jest nie tak, warto zaufać własnym odczuciom i poszukać innego specjalisty.

Podsumowanie

Wybór odpowiedniego specjalisty stanowi kluczowy element procesu poprawy zdrowia psychicznego.

Dobra terapia powinna wspierać rozwój, zapewniać poczucie bezpieczeństwa oraz pomagać w radzeniu sobie z trudnościami.

Profesjonalizm terapeuty przejawia się w szacunku dla granic pacjenta, empatii oraz przestrzeganiu zasad etycznych.

W przypadku pojawienia się niepokojących sygnałów w relacji terapeutycznej, warto podjąć działania – zadawać pytania, wyrażać wątpliwości, a także zakończyć terapię, jeśli nie przynosi oczekiwanych korzyści.

W przypadku doświadczenia toksycznej terapii zaleca się konsultację z innym specjalistą, co może pomóc w odbudowie zaufania i znalezieniu właściwego wsparcia.

Źródła

Sass-Stańczak K., Czabała J. C., Relacja terapeutyczna – co na nią wpływa i jak ona wpływa na proces psychoterapii?, „Psychoterapia” 2015, 172(1), s. 5-17.

Zur O., Boundaries in psychotherapy: Ethical and clinical explorations, Washington 2007.

Weryfikacja merytoryczna

Natalia Kocur - Psycholog, Psychoterapeutka

Założycielka Centrum Psychoterapii “Pokonaj Lęk”   Ukończyła psychologię na Uniwersytecie Jagiellońskim. Certyfikowana Psychoterapeutka Polskiego Towarzystwa Terapii Poznawczej i Behawioralnej (certyfikat nr 1500). Ekspertka zdrowia psychicznego. Więcej