Autyzm to spektrum zaburzeń neurorozwojowych.
Jeśli czujesz, że coś w Twoim funkcjonowaniu społecznym czy codziennym nie pasuje do „normy”, a jednocześnie masz unikalne talenty, być może warto przyjrzeć się bliżej objawom autyzmu u dorosłych.
Kluczowe wnioski
- Objawy autyzmu u dorosłych obejmują trudności społeczne, komunikacyjne, sztywność zachowań oraz nietypową wrażliwość sensoryczną, przy czym ich nasilenie jest bardzo zróżnicowane.
- Mężczyźni zwykle prezentują bardziej widoczne objawy, natomiast kobiety częściej je maskują, co utrudnia i opóźnia diagnozę.
- Diagnoza opiera się na wywiadzie, obserwacji i standaryzowanych narzędziach, a jej uzyskanie pomaga lepiej zrozumieć siebie i dobrać odpowiednie formy wsparcia.
- Pomoc osobom w spektrum obejmuje terapię, trening umiejętności społecznych, grupy wsparcia oraz dostosowania w pracy i relacjach, które ułatwiają funkcjonowanie.
Co to jest autyzm u dorosłych?
Autyzm, znany jako spektrum autyzmu (ASD), wpływa na sposób przetwarzania informacji przez mózg, co prowadzi do trudności w interakcjach społecznych, komunikacji i adaptacji do zmian.
Często diagnozowany w dzieciństwie, u dorosłych może pozostać nierozpoznany, zwłaszcza jeśli objawy są subtelne.
Dorośli z autyzmem często rozwijają strategie maskowania, czyli ukrywania symptomów, by lepiej wpasować się w społeczeństwo – to jednak kosztuje ich dużo energii i może prowadzić do wyczerpania.
Jak podkreśla wiele osób ze spektrum, autyzm to nie deficyt, ale inna perspektywa na świat, z wybitnymi talentami, takimi jak doskonała pamięć, koncentracja czy zdolności analityczne.
W dorosłości autyzm manifestuje się indywidualnie – od wysokofunkcjonujących osób, które zakładają rodziny i odnoszą sukcesy zawodowe, po te, które zmagają się z poważnymi trudnościami.
Kluczowe jest to, że objawy są obecne od wczesnego dzieciństwa, choć mogą być mylone z innymi zaburzeniami, jak depresja, lęk czy ADHD.
Rozpoznanie w dorosłym życiu daje poczucie ulgi, pomaga zrozumieć przeszłe doświadczenia i budować lepsze relacje.
Bezpłatny test online autyzmuGłówne objawy autyzmu u dorosłych
Objawy autyzmu u dorosłych skupiają się wokół trzech głównych obszarów: relacji społecznych, komunikacji oraz wzorców zachowań.
Nie każdy doświadcza wszystkich, a ich nasilenie różni się – to właśnie spektrum.
Oto kluczowe znaki, które łatwo przeoczyć:
- Trudności w interakcjach społecznych: Problemy z odczytywaniem emocji innych, brak empatii wynikający z trudności we wczuwaniu się w cudze perspektywy. Osoby autystyczne mogą unikać kontaktu wzrokowego, co powoduje dyskomfort u ich rozmówców, lub czuć się niezręcznie w sytuacjach towarzyskich. Często pojawiają się lęki społeczne, poczucie niezręczności lub nieumyślne bycie postrzeganym jako osoba nieuprzejma.
- Problemy komunikacyjne: Dosłowne rozumienie wypowiedzi, czyli trudności z sarkazmem, ironią czy metaforami. Rozmowy mogą być jednostronne – monologi na ulubione tematy zamiast dialogu. Brak modulacji głosu, ograniczona mimika lub problemy z odczytywaniem mowy ciała i gestów.
- Ograniczona elastyczność i rutyny: Silna potrzeba porządku, powtarzalnych czynności i harmonogramów. Zmiany wywołują niepokój, frustrację lub złość. Intensywne, wąskie zainteresowania (np. głęboka wiedza w jednej dziedzinie jak informatyka czy sztuka), które przynoszą satysfakcję, ale ograniczają inne aktywności.
- Nadwrażliwość lub niedowrażliwość sensoryczna: Reakcje na bodźce zmysłowe, takie jak hałas, światło, zapachy czy tekstury. Nadwrażliwość może powodować przeciążenie (np. unikanie głośnych miejsc), a niedowrażliwość – poszukiwanie silniejszych stymulacji.
Te objawy mogą być maskowane, zwłaszcza w pracy czy relacjach, co prowadzi do stanu wyczerpania po długotrwałym udawaniu.
Dodatkowo wiele osób zauważa drobne szczegóły niewidoczne dla innych, co jest atutem w precyzyjnych zawodach.
Różnice w objawach u kobiet i mężczyzn
Autyzm nie jest identyczny u wszystkich – płeć ma na to wpływ.
U mężczyzn objawy są często bardziej widoczne: stereotypowe ruchy, silne zainteresowania nietypowymi tematami, wyraźne trudności społeczne.
Kobiety natomiast lepiej maskują symptomy, naśladując zachowania innych, co opóźnia diagnozę.
Ich zainteresowania mogą być akceptowalne społecznie (np. czytanie, sztuka), a problemy emocjonalne prowadzą do mylnych diagnoz jak depresja czy lęk.
Kobiety częściej doświadczają chronicznego zmęczenia po interakcjach, ale budują głębsze, choć nieliczne relacje.
Statystyki pokazują, że autyzm diagnozowany jest 3-4 razy częściej u mężczyzn, co może wynikać z trudności diagnostycznych u kobiet.
Diagnoza autyzmu u dorosłych
Rozpoznanie autyzmu w dorosłości zaczyna się od samooceny lub rozmowy z lekarzem.
Nie ma jednego testu, ale stosowane są inne narzędzia:
- Kwestionariusz AQ: Wstępna ocena cech spektrum.
- RAADS-R: Szczegółowa analiza języka, relacji i sensoryki.
- ADOS-2: Złoty standard – obserwacja zachowań w interakcjach.
Diagnoza opiera się na wywiadzie, obserwacji i wykluczeniu innych schorzeń.
Korzyści?
Lepsze zrozumienie siebie, dostęp do dostosowanej terapii i zrozumienie oraz idące ze sobą w parze wsparcie bliskich.
Jeśli objawy współwystępują z depresją, lękiem czy ADHD, specjalista pomoże to rozróżnić, i leczyć.
Jak radzić sobie z autyzmem?
Terapia nie leczy autyzmu, ale pomaga w radzeniu sobie z nim.
Skuteczne metody to:
- Terapia poznawczo-behawioralna (CBT): Pomaga zrozumieć mechanizmy emocji i wypracować nowe wzorce zachowań.
- Trening umiejętności społecznych: Ćwiczenia interakcji, zarówno indywidualne, jak i grupowe.
- Grupy wsparcia: Kontakt z innymi ze spektrum buduje poczucie wspólnoty.
W pracy zawodowej ważne są dostosowania, jak jasne instrukcje czy elastyczne harmonogramy, aby ułatwić funkcjonowanie osób ze spektrum.
W relacjach kluczowa jest otwarta komunikacja i edukacja partnera.
Jeśli rozpoznajesz u siebie te objawy, nie wahaj się szukać pomocy.
W naszym centrum oferujemy empatyczne wsparcie, byś mógł lepiej zrozumieć siebie i budować satysfakcjonujące życie.
Umów się na psychoterapię
Źródła
- Murphy CM, Wilson CE, Robertson DM, Ecker C, Daly EM, Hammond N, Galanopoulos A, Dud I, Murphy DG, McAlonan GM. Autism spectrum disorder in adults: diagnosis, management, and health services development. Neuropsychiatr Dis Treat. 2016 Jul 7;12:1669-86.
- Roy M, Strate P. Autism Spectrum Disorders in Adulthood-Symptoms, Diagnosis, and Treatment. Dtsch Arztebl Int. 2023 Feb 10;120(6):87-93.
- Underwood JFG, Kendall KM, Berrett J, Lewis C, Anney R, van den Bree MBM, Hall J. Autism spectrum disorder diagnosis in adults: phenotype and genotype findings from a clinically derived cohort. Br J Psychiatry. 2019 Nov;215(5):647-653.
Dowiedz się więcej
- Terapia online a terapia stacjonarna – co wybrać?
- Trening umiejętności społecznych – na czym polega i co daje
- Na kogo nie działa psychoterapia?
- Psycholog a psychiatra i psychoterapeuta – czym się różnią i do kogo się zgłosić?
- Grupy wsparcia – rodzaje i proces leczenia
