W relacji terapeutycznej kluczowe jest zachowanie najwyższych standardów etycznych, aby zapewnić pacjentowi bezpieczeństwo wraz ze skutecznością procesu terapeutycznego.
Naruszenie tych standardów może prowadzić do pogorszenia stanu pacjenta oraz utraty zaufania do profesjonalistów z dziedziny zdrowia psychicznego.
Przedstawiamy najczęstsze nieetyczne zachowania terapeutów, które mogą negatywnie wpłynąć na proces terapeutyczny.
Jak znaleźć dobrego psychoterapeutę
Brak odpowiedniego wykształcenia terapeuty
Niektórzy terapeuci mogą prowadzić praktykę bez wymaganych kwalifikacji, edukacji lub szkolenia.
Jest to poważne naruszenie etyki, ponieważ niekompetentna terapia może przynieść pacjentowi więcej szkody niż pożytku.
W Polsce psychoterapeuta powinien mieć ukończone lub być w trakcie specjalistycznego szkolenia psychoterapeutycznego.
Nie istnieje obowiązek posiadania przez psychoterapeutę wykształcenia psychologicznego, ale 78% Polaków uważa, że psychoterapeuta powinien posiadać wykształcenie psychologiczne.
Jest to temat wzbudzający spore kontrowersje w środowisku terapeutów.
W Centrum Psychoterapii Pokonaj Lęk stoimy na stanowisku, że wykształcenie psychologiczne jest istotnym elementem pozytywnie wpływających na efektywność procesu terapii i dlatego wszyscy nasi terapeuci posiadają tytuł magistra psychologii.
Nawiązywanie relacji intymnych lub seksualnych z pacjentem
Jednym z najpoważniejszych naruszeń etyki zawodowej jest angażowanie się terapeuty w relacje intymne lub seksualne z pacjentem.
Tego typu zachowania są surowo zabronione przez kodeksy etyczne różnych towarzystw psychoterapeutycznych i te zakazy obowiązują zarówno w trakcie trwania terapii, i po jej zakończeniu.
Wykorzystywanie relacji terapeutycznej dla własnych korzyści
Terapeuta nie powinien wykorzystywać swojej pozycji do osiągania korzyści materialnych, emocjonalnych czy innych.
Pozostawanie w relacji terapeutycznej i czerpanie w tym czasie jakichkolwiek zysków kosztem pacjenta jest wysoce naganne i zabronione w różnych kodeksach.
Brak poszanowania granic
Przekraczanie granic zawodowych, takie jak: nawiązywanie relacji koleżeńskich, przyjacielskich czy partnerskich z pacjentem, jest nieetyczne.
Kodeksy etyczne psychoterapeutów podkreślają, że terapeuta powinien unikać relacji, które mogłyby zmniejszyć jego zdolność do profesjonalnego osądu oraz przyczynić się do wzrostu ryzyka wykorzystania pacjenta.
Brak zachowania tajemnicy zawodowej
Terapeuta jest zobowiązany do zachowania w tajemnicy wszystkich informacji uzyskanych w trakcie terapii.
Naruszenie poufności może prowadzić do utraty zaufania pacjenta i jest poważnym naruszeniem etyki zawodowej.
Obowiązek zachowania poufności jako fundament relacji terapeutycznej.
Brak kompetencji i zaniechanie doskonalenia zawodowego
Terapeuta powinien nie tylko posiadać odpowiednie kwalifikacje ale również stale podnosić swoje kompetencje zawodowe.
Prowadzenie terapii bez odpowiedniego przygotowania merytorycznego jest nieetyczne i może zaszkodzić pacjentowi.
Brak szacunku dla autonomii pacjenta
Terapeuta powinien szanować indywidualność pacjenta, jego system wartości oraz prawo do podejmowania własnych decyzji.
Narzucanie pacjentowi własnych przekonań czy idei jest nieetyczne i może prowadzić do naruszenia jego autonomii.
Terapeuta powinien respektować godność, podmiotowość i autonomię pacjenta oraz jego prawo do nieskrępowanego rozwoju.
Niezachowanie profesjonalizmu w relacji terapeutycznej
Profesjonalizm w relacji terapeutycznej obejmuje m.in. punktualność, przygotowanie do sesji oraz unikanie ujawniania informacji o swoim życiu prywatnym, np. na temat osobistego cierpienia.
Brak profesjonalizmu może wpłynąć negatywnie na proces terapeutyczny i zaufanie pacjenta.
Prowadzenie terapii osób znajomych lub bliskich
Prowadzenie terapii osób, z którymi terapeuta ma relacje osobiste, rodzinne lub partnerskie, które to więzi mogłyby wpłynąć na proces terapeutyczny, jest nieetyczne.
Terapeuta powinien odmówić prowadzenia terapii w takich przypadkach, aby uniknąć konfliktu interesów i zapewnić obiektywizm w terapii.
Niewłaściwe zarządzanie granicami fizycznymi
Terapeuta powinien zawsze szanować granice pacjenta i unikać niechcianego kontaktu fizycznego.
Przekraczanie tych granic, takie jak nieuzasadniony dotyk, jest nieetyczne i może prowadzić do dyskomfortu pacjenta.
Ćwiczenia związane z dotykiem mogą się odbywać tylko za wyraźną zgodą pacjenta, a terapeuta zawsze uprzedza pacjenta np. przed przytuleniem.
Brak reakcji na własne problemy psychiczne
Terapeuta powinien być świadomy swojego stanu psychicznego i w razie potrzeby podjąć działania mające na celu jego poprawę.
Niezajęcie się własnymi problemami emocjonalnymi może negatywnie wpływać na jakość prowadzonej terapii i skutkować przenoszeniem własnych trudności na pacjenta.
Specjaliści zdrowia psychicznego powinni dbać o swój dobrostan oraz korzystać z superwizji, aby zapewnić pacjentom najwyższy standard opieki.
Brak aktywnego słuchania pacjenta
Efektywna psychoterapia wymaga zaangażowania ze strony terapeuty, a jednym z podstawowych elementów tego procesu jest aktywne słuchanie.
Oznacza to uważność, empatię i zdolność do pogłębiania tematu rozmowy poprzez odpowiednie pytania i podsumowania.
Jeśli terapeuta często przerywa, nie wykazuje zainteresowania wypowiedziami pacjenta lub koncentruje rozmowę na sobie, może to świadczyć o braku profesjonalizmu.
Dodatkowo taka postawa może zniechęcać pacjenta do dalszego otwierania się i ograniczać skuteczność terapii.
Prawa terapeuty
Chociaż etyka zawodowa koncentruje się na ochronie pacjenta, warto pamiętać, że terapeuta również ma swoje prawa.
Jednym z nich jest prawo do odmowy prowadzenia terapii, jeśli terapeuta uzna, że nie ma odpowiednich kompetencji lub że zachodzi konflikt interesów.
Terapeuta nie powinien być zmuszany do pracy z pacjentem, jeśli czuje, że może to zaszkodzić procesowi terapeutycznemu.
Ważnym aspektem jest także prawo do godności i szacunku – pacjent nie może dopuszczać się wobec terapeuty agresji, manipulacji czy innych nieetycznych zachowań.
Podsumowanie
Nieetyczne zachowania terapeutów mogą wyrządzić pacjentom poważne szkody emocjonalne, a także osłabić zaufanie do całej profesji.
Warto więc, aby osoby korzystające z psychoterapii miały świadomość, jakie zachowania terapeuty są niedopuszczalne.
Jeśli pacjent dostrzega którekolwiek z wymienionych zachowań, powinien rozważyć zakończenie współpracy i poszukać bardziej etycznego specjalisty.
Umów się na psychoterapię
