nerwica lękowa

Nerwica lękowa: wszystko co musisz o niej wiedzieć

Zaburzenia pracy układu nerwowego o charakterze lękowym, określa się także nazwami: nerwica lękowa, zaburzenia nerwicowe czy zaburzenia lękowe. Obecnie interesują one nie tylko specjalistów, to znaczy psychiatrów i psychologów, ale też nieporównywalnie większą liczbę zwykłych ludzi. Dzieje się tak dlatego, że współcześnie nasilone tempo życia, wzrost znaczenia technologii w naszym życiu, a także znaczące zmiany w kontaktach między ludźmi sprawiają, że nerwice stają się dolegliwościami coraz powszechniejszymi.

Wysoki poziom cywilizacji sprzyja zaostrzeniu bodźców stresowych i wszelkich frustracji, czego następstwem są wszelkie nerwice i choroby psychosomatyczne. Ich dynamika jest ogromna, więc stosunkowo trudno je opisać, a narzędzia temu służące ulegają ciągłym przekształceniom.

Jednocześnie, w społeczeństwie jest wiele mglistych i nielogicznych wyobrażeń o istocie nerwic, ich przyczynach, a także przebiegu i następstwach. Wciąż też pokutuje poczucie lęku i wstydu przed zasięgnięciem opinii psychologa i podjęciem leczenialub szukania pomocy.

Czym jest nerwica lękowa?

Ewolucyjne podstawy lęku

Tysiące lat temu człowiek każdego dnia musiał stawiać czoła licznym niebezpieczeństwom. Począwszy od wielkich i groźnych drapieżników, aż po małe, ale jadowite węże czy pająki. Przypadkowe zranienie, upadek mogły być wyrokiem śmierci. Człowiek potrzebował czegoś, co zapewni mu bezpieczeństwo: pozwoli zareagować szybko i uniknąć zranienia czy ukąszenia.

Czymś takim był lęk.

Lękowi towarzyszy adrenalina. Jest to hormon, który przygotowuje organizm do walki lub ucieczki. Jego pojawienie się w krwiobiegu gwarantuje szybką reakcję organizmu.

Pod wpływem adrenaliny Twoje ciało ma napięte mięśnie, serce bije szybciej, ciśnienie krwi jest wyższe. Pocisz się, aby zachować właściwą temperaturę ciała. Jesteś gotowy szybko biec lub zmierzyć się z zagrożeniem. To reakcje kluczowe dla Twojego życia i przetrwania.

W ciągu tysięcy lat ze środowiska człowieka zniknęły zagrożenia towarzyszące naszym przodkom. Mimo to organizm reaguje na nie tak jak dawniej – szykuje się do walki i ucieczki. Reaguje gwałtownie, nawet gdy tego zagrożenia nie ma lub z racjonalnego punktu widzenia jest ono minimalne.

nerwica lękowa

Gdy lęk staje się przeszkodą

Strach nie zawsze jest racjonalny. Problem zaczyna się wtedy, gdy pojawia się wówczas, gdy nie powinien. Kiedy zagrożenia nie ma. Wyrasta z uczucia lekkiego niepokoju. Jest silniejszy niż powinien być w danej sytuacji.

Kiedy pojawia się atak lęku, Twoje ciało reaguje. Palpitacje serca, dolegliwości bólowe, zaburzenia snu, apetytu czy sfery seksualnej. Wszystkie te fizyczne objawy ze strony ciała są jak najbardziej prawdziwe i stanowią przyczynę cierpień.

Nerwica lękowa powoduje, że przyjmujesz strategię unikania i jesteś gotowy rezygnować z podejmowania wielu aktywności, nawet takich, które do tej pory sprawiały Ci ogromną przyjemność. Gdy robisz to tylko po to, aby uniknąć nieprzyjemnych objawów.

W nerwicy lękowej istotną rolę odgrywa mechanizm „błędnego koła”. Można o nim mówić wówczas, gdy emocje i reakcje fizyczne organizmu wpływają na siebie i wzajemnie się „nakręcają”. W końcu nie wiesz już, czy najpierw była myśl, niepokojące objawy Twojego ciała, lęk, czy strach przed lękiem.

Poznaj skuteczne techniki!
Zapisz się na mój bezpłatny, mailowy 5-dniowy kurs walki z lękiem, nerwicami, paniką, zamartwianiem się i stresem. Życzę Ci powodzenia w Twoich zmaganiach! Natalia
We hate spam. Your email address will not be sold or shared with anyone else.

Wiele osób z zaburzeniami lękowymi ma za sobą dziesiątki wizyt w różnych gabinetach lekarskich, a lekarze nie stwierdzili istnienia żadnej fizycznej przyczyny istnienia dokuczających imobjawów. Mimo to utrzymują się one nadal, a czasem wręcz narastają. To bywa źródłem kolejnego lęku: „jestem tak poważnie chory, że lekarze nie potrafią stwierdzić, co mi jest; nikt nie potrafi mi pomóc; z pewnością umrę”.

W jaki sposób może objawiać się nerwica lękowa?

Osoby dotknięte zaburzeniami lękowymi opisują lęk w dwóch kategoriach:

  • lęk dotyczący sytuacji, wydarzeń – przykłady to lęk przed śmiercią (własną lub kogoś bliskiego), lęk przed koniecznością wystąpienia publicznego, lęk przed oceną, byciem obserwowanym, strach przed własną kompromitacją w różnych sytuacjach.
  • lęk nieuzasadniony, irracjonalny – na pozór nie dotyczy osób czy wydarzeń, jest nieokreślony, wszechogarniający; zwykle także i on łączy się z jakimś obiektem, ale dostrzeżenie tej zależności leży poza możliwościami osoby zaburzonej, często na przeszkodzie stoją jakieś emocje czy gwałtowne wydarzenia, do których bardzo trudno dotrzeć.

Zaburzenia lękowe mają szereg dość typowych objawów. Niestety, często mogą one być również objawami zupełnie innych chorób, stąd tak duże trudności w postawieniu prawidłowej diagnozy. Wyróżnia się trzy grupy objawów.

Objawy fizyczne (somatyczne)

nerwica lękowa

To objawy dotyczące ciała, związane są ze szczególnym napięciem całego organizmu i jego gotowością do obrony:

  • podwyższenie ciśnienia krwi,
  • silne bicie serca – kołatanie, palpitacje,
  • dolegliwości ze strony układu pokarmowego – nudności, wymioty, ból żołądka, biegunka,
  • uczucie duszenia się, niemożność złapania oddechu, płytki oddech, hiperwentylacja,
  • dygotanie, drżenie rąk,
  • fale zimna, uderzenia gorąca, drętwienie,
  • kłopoty z mówieniem – utrata głosu, dławienie w gardle,
  • rumieńce,
  • ból głowy, zawroty,
  • szum lub dzwonienie w uszach,
  • ból mięśni, skurcze,
  • uczucie odrealnienia, omdlenie,
  • zaburzenia seksualne,
  • bezsenność, trudności z zasypianiem.

Objawy te mogą pojawiać się w chwili stresu, ale także na samą myśl o czymś, co jest przyczyną lęku. Nasilenie tych objawów jest przyczyną lęku o własne zdrowie. To początek „błędnego koła”, które coraz bardziej pogarsza stan zdrowia.

Objawy dotyczące sfery poznawczej

W zakresie sfery poznawczej, czyli tego, co myślimy i jak pracuje nasz umysł, mogą pojawiać się:

  • zaburzenia koncentracji uwagi, nieumiejętność skupienia się,
  • zaburzenia pamięci,
  • natrętne, obsesyjnie powracające myśli,
  • przymus wykonywania jakiejś czynności,
  • zmiany w postrzeganiu rzeczywistości („świat zwariował”, „ja oszalałam”).

Objawy emocjonalne

Uczucie lęku poważnie wpływa także na to, co odczuwasz. Dlatego też mogą pojawić się:

  • uczucie nieokreślonego niepokoju,
  • atak lęku lub atak paniki,
  • uczucie przygnębienia,
  • fobia,
  • zniechęcenie i apatia,
  • utrata radości życia,
  • zdenerwowanie, wpadanie w irytację,
  • labilność emocjonalna.

Odczuwanie lęku jest skomplikowaną reakcją, w której to co myślisz i czujesz, przekłada się na sposób w jaki funkcjonuje Twój organizm. Z kolei sygnały bólowe płynące ze strony ciała są przyczyną kolejnych panicznych myśli. Zaczyna się samonapędzający się proces.

 

To tylko kilka sposobów, w jaki mogą objawiać się lęki, ale mają jedną wspólną cechę – sprawiają, że Twój umysł i ciało czują się, jakby cały czas stały twarzą w twarz z zagrożeniem.

Rodzaje nerwic

Ponieważ ludzie są różni i różny jest stopień ich wrażliwości, to i sposób, w jaki odczuwają niepokój jest dla każdego odmienny. Od lat próbuje się jednak wprowadzić pewne uogólnienia, szczególnie takie, które mogłyby ułatwić diagnozę i leczenie. W Polsce od roku 1996 obowiązuje Międzynarodowa Statystyczna Klasyfikacja Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD-10.

Zaburzenia, nazywane dawniej ogólnie nerwicami, są obecnie według ICD-10 podzielone na:

  • zaburzenia lękowe w postaci fobii,
  • inne zaburzenia lękowe,
  • zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne.

Zaburzenia lękowe w postaci fobii

To grupa zaburzeń, w których lęk wywołują tylko określone sytuacje. Obiektywnie nie są one groźne. Chory unika ich w typowy dla tego zaburzenia sposób (nie występuje publicznie, nie porusza pewnych tematów, omija miejsca, gdzie byłby narażony na kontakt ze źródłem lęku), a nawet sama myśl o nich może wywołać atak lęku. Wśród fobii wyróżnia się takie zaburzenia, jak:

  • Agorafobia – lęk przed wyjściem z domu, strach przed tłumem, miejscami publicznymi, lęk przed samotnym podróżowaniem.
  • Fobie społeczne – strach przed byciem ocenianym przez innych ludzi, unikanie sytuacji społecznych.
  • Specyficzne i izolowane postacie fobii – ograniczają się tylko do pojedynczych sytuacji, takich jak lęk przed zwierzętami, przebywaniem w ciasnych, zamkniętych pomieszczeniach (klaustrofobia), lęk wysokości (akrofobia).
  • Inne zaburzenia lękowe w postaci fobii.
  • Fobie nieokreślone.

Inne zaburzenia lękowe

Jeżeli lęk nie ogranicza się do żadnej konkretnej sytuacji, jego przyczyna jest nieokreślona, to mówi się o innych zaburzeniach lękowych. Czasem towarzyszą im elementy depresji, natręctw czy fobii, jednak nie są one nasilone i należą do wtórnych. Tu wyróżnia się:

  • Zaburzenie lękowe z napadami lęku (lęk paniczny) – charakterystyczną cechą tego zaburzenia są wielokrotnie nawracające napady ostrego lęku. Są one niezależne od okoliczności i niemożliwe do przewidzenia.
  • Zaburzenia lękowe uogólnione – tu cechą typową jest lęk uporczywy i uogólniony, tzw. „wolnopłynący”. Nie jest on związany z otoczeniem.
  • Zaburzenia depresyjne i lękowe mieszane – diagnozuje się wówczas, gdy objawia się zarówno lęk, jak i depresja, ale żadne z nich nie dominuje, tak że nie można postawić rozpoznania w kierunku jednego lub drugiego zaburzenia.
  • Inne mieszane zaburzenia lękowe.
  • Inne określone zaburzenia lękowe.

Zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne

nerwica lękowa

Typowe dla tego zaburzenia są natrętne, uporczywie nawracające myśli lub przymusowe czynności. Myśli dotyczą jakichś idei, wyobrażeń, przeżywane są w sposób przykry i nie można się ich pojawianiu przeciwstawić. Budzą wewnętrzny sprzeciw.

Myśli najczęściej dotyczą:

  • czystości, porządku (częste mycie, szorowanie, układanie, ustawianie w układzie symetrycznym),
  • przemocy,
  • seksu,
  • religii,
  • zdrowia (ryzyka zakażenia się jakąś chorobą),
  • sposobu wykonania czynności (dążenie do doskonałości, perfekcjonizm).

Z kolei czynności przymusowe to rytuały, które są wielokrotnie powtarzane. Nie sprawia to przyjemności, nie służy też niczemu pożytecznemu. Ich powtarzanie jest konieczne, aby „zapobiec” jakimś wydarzaniom, które – według pacjenta – nastąpią, gdy tylko rytuał nie zostanie wykonany.

Zarówno myślom, jak i czynnościom osoba chora próbuje się przeciwstawiać i ma świadomość, że są one bezsensowne i zbędne. Jednak ich odsunięcie w czasie powoduje tylko nasilenie się lęku.

Jakie są przyczyny nerwicy lękowej?

Zaburzenia lękowe dotykają około 10% populacji. Przez lata sądzono, że to wychowanie, traumy i osobiste doświadczenia sprawiają, że rozwija się lęk patologiczny. Obecnie wiele wskazuje, że w większości zaburzeń lękowych mamy jednak do czynienia z predyspozycjami genetycznymi.

W wyniku badań tomograficznych osób z zaburzeniami stwierdza się zmiany w zakresie neuroprzekaźników mózgowych (są to związki chemiczne, ich cząstki przenoszą sygnały pomiędzy poszczególnymi komórkami nerwowymi; najbardziej rozpowszechnione neurotransmitery to: serotonina, dopamina, noradrenalina, GABA) lub zmiany w samym układzie nerwowym (zmiany strukturalne i czynnościowe określonych rejonów mózgu). Także skuteczność leków (stosuje się je w leczeniu zespołu natręctw od lat 60. a w fobii społecznej od lat 80.) potwierdza, że podłoże większości zaburzeń jest biologiczne.

 

Według badań, osoby, które miały w rodzinie osoby z takimi zaburzeniami, same częściej na nie chorują. Czynniki biologiczne potwierdzają też badania na bliźniętach monozygotycznych, u których zgodność co do występowania objawów jest o wiele wyższa niż w przypadku bliźniąt dwujajowych czy rodzeństwa z różnych ciąż.

Oczywiście, może być i tak, że wraz z genami człowiek otrzymuje tylko pewną wrażliwość, podatność, a czynniki zewnętrzne są swego rodzaju „wyzwalaczami”. Nie każdy, kto przeżyje traumę, będzie cierpiał na zaburzenia lękowe z nią związane. Trudno jest precyzyjnie określić, co może, a co nie, wywołać zaburzenia, ponieważ czynniki te w różnym stopniu wypływają na każdego człowieka i zależą od osobowości, charakteru oraz bagażu doświadczeń.

Wśród czynników zewnętrznych najczęściej wskazuje się:

  • obciążenia psychiczne we wczesnym dzieciństwie (ciężkie urazy, śmierć rodziców),
  • wychowanie i sytuacja w rodzinie (konflikt, brak poczucia bezpieczeństwa, alkoholizm rodziców),
  • traumatyczne wydarzenia (wykorzystanie seksualne, wypadki),
  • modelowanie (naśladowanie lękowych zachowań swoich rodziców).

Lęk ma często wiele poziomów, ale równie wiele przyczyn. Według niektórych badaczy skupianie się na lęku może być tym, co przyczynia się do utrwalania zaburzeń lękowych.

Kiedy Ty lub Twój lekarz podejrzewacie, że przyczyną Twojego złego samopoczucia są właśnie zaburzenia lękowe, musisz skorzystać z pomocy specjalisty. Lekarz przeprowadzi z Tobą wywiad – to podstawa diagnostyki. Dobre zdiagnozowanie zaburzeń umożliwia wdrożenie prawidłowego leczenia, dlatego tak ważna jest współpraca między lekarzem a pacjentem.

Leczenie nerwic

nerwica lękowa

Przeważnie zalecenia terapeutyczne obejmują oddziaływanie psychologiczne (psychoterapia), w niektórych przypadkach połączone ze stosowaniem środków farmakologicznych. Nasilone napady lęku zwykle redukuje się za pomocą leków z grupy benzodiazepin. Z kolei w leczeniu przewlekłym skuteczne okazują się być leki wpływające na neuroprzekaźniki, takie, jak:

  • selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI),
  • selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny (SSNRI),
  • trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne (TLPD),
  • odwracalne inhibitory MAO,
  • azapirony (buspiron).

Środki te jednak nie są doskonałe. Przede wszystkim część z nich (leki SSRI i SSNRI) zaczyna działać dopiero po kilku tygodniach zażywania, a ich działanie ujawnia się stopniowo. Mają także skutki uboczne, między innymi takie jak:

  • reakcja paradoksalna (na początku leczenia lek działa przeciwnie i wywołuje nasilony niepokój),
  • nudności,
  • bóle głowy,
  • pocenie się,
  • biegunki,
  • wzrost wagi lub jej spadek,
  • zmniejszenie popędu płciowego.

Leki te należy przyjmować długo. Stosuje się je nawet przez kilka miesięcy po ustąpieniu objawów. Po ich odstawieniu również mogą pojawić się niepożądane reakcje, dlatego leki należy odstawiać stopniowo.

Z kolei stosowanie inhibitorów MAO wymaga stosowania restrykcyjnej diety. Buspiron działa tylko w przypadku zaburzeń lękowych uogólnionych. Benzodiazepiny mają działanie silnie uzależniające.

Skuteczność psychofarmaceutyków w niczym nie umniejsza skuteczności metod psychoterapeutycznych. Warto jednak mieć świadomość, że w zespołach lękowych nie wszystkie podejścia psychoterapeutyczne są skuteczne czy korzystne. Za najskuteczniejszą uważa się psychoterapię poznawczo-behawioralną.

W terapii tej pacjenci zapoznają się z mechanizmem narastania objawów i uczą się, jak myśli wywołują objawy somatyczne, a z kolei objawy somatyczne są przyczyną coraz bardziej panicznych myśli. Uczą się rozpoznawać symptomy nadchodzącego ataku, ćwiczą, jak sobie z nim poradzić i zapanować nad lękiem.

Nerwica lękowa nie jest czymś, z czym musisz spędzić całe życie. Odpowiednie leczenie może znacząco poprawić jakość Twojego życia. Jeśli czujesz, że lęk jest czymś, co powoduje pogorszenie jakości Twego życia, zacznij działać.

Poznaj skuteczne techniki!
Zapisz się na mój bezpłatny, mailowy 5-dniowy kurs walki z lękiem, nerwicami, paniką, zamartwianiem się i stresem. Życzę Ci powodzenia w Twoich zmaganiach! Natalia
We hate spam. Your email address will not be sold or shared with anyone else.